Αέρας Πεχλιβάνης ως Βραχνός Προφήτης
Του Χρήστου Γκουνέλα, PhD Θεολογίας, MSc Μουσικολογίας,
Σαν άλλος Αέρας Πεχλιβάνης ήρθε πριν λίγους μήνες το ομότιτλο βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάβαλου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, βραχνά προφητικό στην ολότητά του. Ήρθε να μας υπενθυμίσει μέσα από τις σελίδες του τη συνύπαρξη ανθρώπων (μιας παρέας που έγραψε ιστορία), μουσικών και ποιητικών δημιουργών για να σκαρωθεί ο περίφημος δίσκος του Θανάση Παπακωνσταντίνου υπό τον τίτλο Βραχνός Προφήτης. Ο εμβληματικός αυτός δίσκος, ακόμη και μετά από 26 χρόνια δημιουργίας του, συνεχίζει (και θα συνεχίζει) να αποτελεί τομή στα μουσικά πράγματα της νεότερης ελληνικής μουσικής τόσο λόγω της υψηλής ποιητικής του όσο και της ώσμωσης ανθρώπων, μουσικών οργάνων και ήχων, εικόνων, ιστορίας και μύθων. Είναι ο δίσκος με το εξώφυλλο μιας μυστηριακής μορφής ενός τελάλη, Βραχνού Προφήτη, που συνάντησε φωτογραφικά ο αξεπέραστος Λαρισαίος φωτογράφος των στιγμών της θεσσαλικής υπαίθριας καθημερινότητας Τάκης Τλούπας. Αυτή τη σχεδόν μεταφυσική μορφή με τα σφιχτά χείλη και ένα βλέμμα απλανές μεταξύ απόγνωσης και προσμονής επιλέγει και ο Κωνσταντίνος Τσάβαλος να τη βάλει να προφητεύσει στο εξώφυλλο του βιβλίου του ανάμεσα στους τοίχους ενός σπηλαίου σαν αυτό του Πλάτωνα και δύο ανθρώπινων σκιών-μορφών.
Διαβάζοντας το βιβλίο και ακούγοντας παράλληλα κάποια από τα τραγούδια του Βραχνού Προφήτη, αναδύεται δυνατή η μυρωδιά του χώματος των βουνών των Χασίων στα βορειοδυτικά της Θεσσαλίας, εκεί όπου ακόμη οι γριές μονολογούν «αλλιώς τα περιμέναμε και αλλιώς μας ήρθαν» και οι μυθιστορίες για τον λήσταρχο Θωμά Γκαντάρα λέγονται από στόμα σε στόμα. Εκεί όπου τα πηγάδια καπνίζουν από τις φωτιές του Kάτω Kόσμου λιώνοντας το χιόνι, όπως τα είδε ποιητικά ο αείμνηστος Χρήστος Μπράβος, και το σκυλί προφητεύει πένθιμα όταν αλυχτάει σαν τον λύκο. Είναι ο ίδιος τόπος από όπου ο Θανάσης κάνει επίκληση σε έναν Αέρα Πεχλιβάνη να κατεβεί από τα βουνά και να έρθει να παλέψει με τον κυρ Αριστοτέλη τον πατέρα του σε μία πάλη υπαρξιακή.
Άλλωστε, και ο ίδιος ο Θανάσης είναι ένας Πεχλιβάνης της ύπαρξης που παλεύει διαρκώς με τις σκέψεις του «όταν χαράζει», τα βάζει με τη «βαθιά πληγή» που του κλέβει τη μιλιά και πίνει από τα δάκρυά του και βλέπει «τις όμορφες στιγμές σαν χέλια πως γλιστράν». Αλλά, είναι και Βραχνός Προφήτης στις άγριες εποχές που ζούμε επιμένοντας να δείχνει την αξία των μικρών πραγμάτων, αφού εν τέλει «το πιο γλυκό βιολί το παίζει ο θάνατος».
Ο Κωνσταντίνος Τσάβαλος συνάντησε τον Θανάση Παπακωνσταντίνου και όλους όσοι συνετέλεσαν στον δίσκο (τραγουδιστές, μουσικοί, τεχνικοί κ.ά.) και του αφηγήθηκαν ολόκληρο το ταξίδι του δίσκου από την αρχική ιδέα έως την τελική δημιουργία του. Για το κάθε τραγούδι του Βραχνού Προφήτη γίνεται μία εισαγωγική αναφορά από τον Κωνσταντίνο Τσάβαλο και ακολουθούν οι αφηγήσεις των συντελεστών και βασικά του ίδιου του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Πρόκειται για τη μεταφορά στο χαρτί ζωντανών αφηγήσεων με αμεσότητα, συναίσθημα, χιούμορ αλλά και μουσικά τεχνικά θέματα, ως επί το πλείστον κατανοητά από τον μέσο αναγνώστη. Απαραίτητο δε συμπλήρωμα μεταξύ των αφηγήσεων τα λεγόμενα του Θανάση μέσα από διάφορες κατά καιρούς συνεντεύξεις του.
Ο Κωνσταντίνος Τσάβαλος εργάστηκε πραγματικά μεθοδικά και κατόρθωσε να τιθασεύσει και να βάλει σε αλληλουχία ένα μεγάλο υλικό από πολλές και ποικίλες πηγές. Ο αναγνώστης μελετώντας αυτό το βιβλίο αποκτά μία πλήρη γνώση για τον δίσκο του Βραχνού Προφήτη. Θα λέγαμε πως τίποτα δεν διέλαθε της προσοχής του συγγραφέα δίνοντας την ίδια ακριβώς έμφαση τόσο στα μεγάλα όσο και στα μικρά. Αυτό που απομένει σαφώς ανοιχτό είναι και πάλι η μουσική και η ποίηση του δίσκου, τα οποία περιμένουν να ενωθούν με τις ψυχές και το μυαλό των ακροατών και να δημιουργήσουν μέσα τους ίδια αλλά ακόμη περισσότερο και διαφορετικά βιώματα φυσικά ή και άλλα, που τα λέμε «μεταφυσικά». Άξιο λόγου επίσης είναι το κλείσιμο του βιβλίου με την εξέταση της θέσης του Βραχνού Προφήτη στην παγκόσμια και ελληνική δισκογραφία καθώς και το βαθύ αποτύπωμα που άφησε και αφήνει στην ιστορία της μουσικής.
Τέλος, ο αναγνώστης είναι αδύνατον να μην παρατηρήσει τον λεπτό χειρουργικό τρόπο προσέγγισης του θέματος του βιβλίου μέσα από τον πρόλογο του Άρη Δημοκίδη. Πρόκειται για έναν πρόλογο διαθλαστικό, βαθύ και πολυφωνικό όπως θα ταίριαζε άλλωστε σε ένα τέτοιο μοναδικό συγγραφικό έργο.