Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παύλος Λάλος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Παύλος Λάλος. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 21 Απριλίου 2026

ΕΝΑ ΠΑΣΧΑΛΙΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΚΡΑΝΙΑΣ: «Λύκος άρπαξε παιδί»

 



Τα πασχαλιάτικα τραγούδια της Κρανιάς Ελασσόνας, που χορεύονται (όσο οι γυναίκες κρατούν το έθιμο) για 3 μέρες Πασχαλιάς και όλες τις Κυριακές μετά, από του Θωμά ως και Πεντηκοστής, «με τα ίδια πάντοτε τραγούδια… με αργό ρυθμό… τα πιο πολλά λυπητερά» [βλ. Ελ.Ε. Λάλος, Κρανιά-Ελασσόνας ΙΣΤΟΡΙΑ-ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ, έκδοση 1985 (η πιο σωστή έκδοση, κατ’ εμέ, σε σύγκριση με του 2007) σελ. 497, όπου όλοι οι στίχοι, ως σελ. 504]. Ο χορός συνηθίζεται έξω από την εκκλησιά του Άη Δημήτρη (το λεγόμενο προαύλιο) και τα τραγούδια είναι μια κιβωτός ιστορίας-πίστης λαϊκής και αυτογνωσίας.

Σάββατο 14 Μαρτίου 2026

Κουδαρίτικα: Η διάλεκτος των Μαστόρων της Κρανιάς (ΒΙΝΤΕΟ)

 


Σύνταξη: Σμαρώ Παυλού

Ένα ιδιαίτερο γλωσσικό ιδίωμα από την περιοχή της Ελασσόνας είναι τα κουδαρίτικα, η διάλεκτος των μαστόρων της Κρανιάς, που στο πέρασμα των αιώνων αφομοιώθηκε από όλους τους κατοίκους του ορεινού χωριού και τους βοήθησε να αντεπεξέλθουν σε δύσκολες εποχές. Τα μαστόρικα της Κρανιάς διασώζονται από πρόσφατες εκδόσεις ντόπιων συγγραφέων αλλά και μέσα από τη συνέχιση της μουσικής παράδοσης.

Τα ” κουδαρίτικα ” διακρίνονται για τον συνθηματικό, αλλά και λαϊκότροπο χαρακτήρα τους. Για τα “μαστόρικα ” που είχαν αφομοιωθεί πλήρως στην καθημερινή γλωσσική επικοινωνία των Κρανιωτών και στο τοπικό τους γλωσσικό ιδίωμα, η πρώτη καταγραφή είχε γίνει από τον Λευτέρη Λάλο.

Μια μετάφραση του Ουίλιαμ Σαίξπηρ στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα των Κρανιωτών, στο πλαίσιο πτυχιακής εργασίας, στάθηκε η αφορμή για μετάφραση του “Πλούτου ” του Αριστοφάνη στην λεγόμενη “ξηροκρανιώτικη ντοπιολαλιά ” από τον συγγραφέα, Γιώργο Μπαλή.

Η αγάπη του για την Κρανιά Ελασσόνας, τον οδήγησε στην έκδοση βιβλίου με τίτλο “Μάστοροι και Λαϊκή Αρχιτεκτονική της Ξηροκρανιάς-Κουδαρίτικα”, όπου καταγράφεται η συνθηματική γλώσσα που ονομάζεται τα “μαστόρικα “.

Το γλωσσικό ιδίωμα της Ξηροκρανιάς φαίνεται να επηρεάζεται δραστικά από την Θεσσαλική διάλεκτο και αναμφισβήτητα η καταγραφή του παρουσιάζει επιστημονικό ενδιαφέρον.

Ρεπορτάζ: Βαγγέλης Μητρούσιας

Δείτε ολόκληρο το ρεπορτάζ και το βίντεο από την σελίδα της ΕΡΤ πατώντας εδώ: ΕΡΤnews.


Τρίτη 3 Μαρτίου 2026

Παύλος Λάλος: "Καλόγερος από κρίμα φόνου"

 


ΚΑΛΟΓΕΡΟΣ ΑΠΟ ΚΡΙΜΑ ΦΟΝΟΥ 

(αφήγημα) του Παύλου Λάλου

Από το Μοναστήρι του Νικάνορα (του Οσίου) στην βόρεια πλευρά της Δεσκάτης προς Παλιουριά-Γρεβενά ερχόταν στο χωριό μου στα παιδικά μου χρόνια καλόγερος με 2 τουλάχιστον μουλάρια με μεγάλα κυπριά στο λαιμό που χτυπούσαν στο βηματισμό του ζώου και προανήγγειλαν την παρουσία του «Άγιου» και οι νοικοκυρές έδιναν υπέρ μνημοσύνου, για την Πρόθεση του Μοναστηριού, σε είδος που έριχνε σε σακιά: βρίζα, σιτάρι ή κριθάρι, σπάνια λεφτά. 
Μια χρονιά, είχε πια για τα καλά τελειώσει ο Εμφύλιος, ήρθε ένας καλόγερος και πέρασε κι από τα απέναντι σπίτια (γειτονιά προσήλια) που είχαν παιδί, τον μοναχό Ακάκιο, στο Άγιο Όρος. Η οικογένεια είχε 2 νέους θύματα από όλμο που ένας Λοχίας Γιάννης (αγνώστου επιθέτου) του Εθνικού Στρατού  το 1948-49  είχε ρίξει από τα σπίτια στον ΆηΘανάση όπου ήταν οχυρωμένοι, και έπεσε ο όλμος σε σπίτι στη γειτονιά προσήλιο, χωρίς να θέλει είναι αλήθεια, όπου βρήκε σκάζοντας τα δυο παιδιά και τα σκότωσε.
Στον Καλόγερο ξανά, ας έρθουμε, που ήταν έξω από τα σπίτια αυτά. Τον κάλεσε η οικογένεια του Ακάκιου να κάτσει να τον φιλέψουν για μεσημέρι. Είχαν ψημένο κατσίκι από το δικό τους κοπάδι. 
Έβαλαν πρώτα τα 2 ζώα του να πιουν νερό και να φάνε ταΐ στο σακούλι τους το καθένα, ξεφόρτωσαν και τα σακιά να ξεκουραστούν και μετά έκατσαν γύρω από τον ξύλινο σοφρά (τον τράπεζο). Τότε έπιασαν την κουβέντα πρώτα με λίγο κρασί, ώσπου να λιανίσουν το ψητό και να το βάλουν στο σοφρά. Τους είπε ότι το Μοναστήρι έκανε ανακαίνιση και γι’ αυτό χρειάζονταν βοήθεια, και οι καλόγεροι μένουν προσωρινά στο χωριό Σαρακίνα. Ρώτησε ένας τον μοναχό πως έγινε καλόγερος κι αυτός τους είπε: 
«Έγινα από ένα βαρύ κρίμα που έκανα και δεν μπορούσα να ησυχάσω. Ήμουνα στο Στρατό Λοχίας, Γιάννη με λέγαν τότε το κοσμικό μου όνομα, και χειρίζομαν τον όλμο, εδώ στο χωριό σας το ’49. Κι έριξα βλήμα με τον όλμο απέναντι από τη θέση που κρατούσαμε, να χτυπήσω «συμμορίτες» και το βλήμα έσκασε σ’ ένα σπίτι όπου σκοτώθηκαν δυο παιδιά(νέοι) που δε έφταιγαν σε τίποτα, Από τότε αρρώστησα, δεν είχα ησυχία, έχασα και τον ύπνο». 
Οι του σπιτιού στο άκουσμα έμειναν με ανοιχτό το στόμα, λουλούϊασαν που λέμε, από την τρομερή έκπληξη. Κανένας δεν άπλωσε χέρι στο ψητό που μια γυναίκα έβαλε μπροστά τους. Τότε σαν κάτι να ψυλλιάστηκε ο Καλόγερος και δεν είπε άλλη κουβέντα. Είπε ένας του τραπεζιού: «δικά μας ήταν τα 2 παιδιά που σκοτώθηκαν». 
Ο καλόγερος έμεινε αισθάνθηκε έναν σφάχτη στο στομάχι και δάκρυα κύλησαν απ’ τα μάτια του. «Σχωρνάτε με, σας παρακαλώ, δεν τόθελα»  είπε μόνο κι έμεινε να κλαίει, συντριμμένος. 
Πως τόφερε η μοίρα σ’ αυτό το σπίτι να μπει μουσαφίρης ο καλόγερος, αυτός ο φονιάς των παιδιών του σπιτιού! Το ψητό έμεινε άθικτο, ώσπου ο μοναχός μάζεψε τα πράγματά του και τα ζώα κι έφυγε. Έβαλε και στα κυπριά χορτάρι στουπωμένο να μη χτυπούν, να είναι η αναχώρηση σιωπηλά, και τράβηξε από τα Μπατζιλίκια το μονοπάτι για Δεσκάτη, φεύγοντας από το χωριό Κρανιά, όπου τον κυνηγούσε σαν ερινύα το πεπρωμένο.
Στο χωριό που τόμαθαν και έγινε το θέμα συζήτησης, ο ποιητής μπάρμπα Κώστας* σκάρωσε ένα τετράστιχο, σαν χρονογράφημα τηλεγραφικό:
Λοχίας Γιάννης σκότωσε
τα παλικάρια εκείνα,
και τώρα έγινε παπάς 
και ζει στη Σαρακήνα.  

[*ποιητής, ο Κώστας Κατσαρός, γνήσιος λαϊκός Κρανιώτης πηγή σοφών στιχουργημάτων, κτηνοτρόφος, που έλεγε από μνήμης τα στιχουργήματά του, τα οποία μάθαινε σχεδόν όλο το χωριό, Κρανιά Ελασσόνας. Το τετράστιχο μου το είπε ο Γιώργος, δισέγγονος του ποιητή μπάρμπα- Κώστα].
(22/12/2025) Παύλος Λάλος

Πηγή: "Ελευθερία" Λάρισας




Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2026

Παρουσίαση του βιβλίου «ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ» του Παύλου Λάλου στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ελασσόνας

 


Την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ελασσόνας, παρουσιάστηκε το βιβλίο «ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ» (Ανθολογία Ποιητική) του Παύλου Λάλου. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με τη συνδιοργάνωση της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ελασσόνας, του Δήμου Ελασσόνας, του Δικτύου ΔΙ.Κ.Ε.Α.Ε.ΕΛ. και των περιοδικών Αντι.δωρο και ΕΝΤΕΧΝΩΣ.
Χαιρετισμό απηύθυνε η Αντιδήμαρχος Παιδείας Δήμου Ελασσόνας, κα Βιβή Γκουγκούλη, και ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ελασσόνας, κ. Αστέριος Δημουλάς, ενώ αναγνώστηκε και χαιρετισμός του υπεύθυνου του περιοδικού ΕΝΤΕΧΝΩΣ, Θεόφιλου Λάλου, ο οποίος δεν μπόρεσε να παραβρεθεί.
Τη βιβλιοπαρουσίαση συντόνισε η Διαμάντη Λαμπρινή (εκπαιδευτικός – Γραμματέας ΔΙ.Κ.Ε.Α.Ε.ΕΛ.), η οποία παρουσίασε σύντομο βιογραφικό των ομιλητών, διάβασε τρία ποιήματα από το βιβλίο και αναφέρθηκε στους τίτλους των έργων του συγγραφέα. Στη συνέχεια, η Μπλιούμη Ελένη (εκπαιδευτικός – Πρόεδρος ΔΙ.Κ.Ε.Α.Ε.ΕΛ.) αναφέρθηκε στη δομή του βιβλίου, που αποτελείται από επτά ενότητες, και διάβασε ενδεικτικά ποιήματα. Ο Λιόλιος Θωμάς (φιλόλογος – Αντιπρόεδρος ΔΙ.Κ.Ε.Α.Ε.ΕΛ.) μίλησε για την έννοια της ποίησης και παρουσίασε τη μακρόχρονη ποιητική πορεία του Παύλου Λάλου, από τη νεανική του ηλικία έως σήμερα.
Ο συγγραφέας ευχαρίστησε τους ομιλητές και τους παρισταμένους, καθώς και την Ξανθούλα Αλευρά για τη μετάφραση τεσσάρων ποιημάτων στα Αγγλικά, τον χορηγό Λευτέρη Μ. Σαΐτη από το Καλοχώρι Λάρισας και τη σύζυγό του Ελένη για τη σταθερή της συμπαράσταση στις βιβλιοπαρουσιάσεις.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο Παύλος Λάλος διάβασε ένα αδημοσίευτο ποίημα με τίτλο «Της Ειρήνης», όπου συγκρίνει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου, και αναφέρθηκε στη σημασία της εντοπιότητας και της θεσσαλικότητας στις μεταφράσεις του, όπως στα έργα Τα Αργοναυτικά, Η Ασπίς Ηρακλέους και στο νεοπαρουσιαζόμενο ποιητικό δράμα «Ο Βυρός κι ο Απαρνητής», που διαδραματίζεται στα βουνά Χάσια. Παρουσίασε επίσης αναμνήσεις από τα μαθητικά του χρόνια στην Ελασσόνα (δεκαετία 1960-70).
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με τραγούδι ακαπέλα των μελοποιημένων ποιημάτων «Λεξάντρα» και «Η Κυρά Άννα», καθώς και με το παραδοσιακό Κρανιώτικο τραγούδι «Αρετούλα», όπως περιλαμβάνεται στο CD του συγγραφέα, με ήχο γηγενή.
Ακολουθούν οι σχετικές φωτογραφίες:

Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026

Παρουσιάστηκαν στη Γιάννουλη τα "Μικρά Άπαντα" του Παύλου Λάλου (ΦΩΤΟ - ΒΙΝΤΕΟ)


Με την παρουσία πολλών συμπατριωτών και φίλων του Παύλου Λάλου παρουσιάστηκε η έκδοση της τελευταίας ποιητικής του ανθολογίας με τον τίτλο "Μικρά Άπαντα". Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στον φιλόξενο χώρο του Πνευματικού Κέντρου του Αγίου Γεωργίου Γιάννουλης. Η αυλαία της παρουσίασης άνοιξε με την εισήγηση του συμπατριώτη μας συγγραφέα, ιστορικού ερευνητή Γιώργου Μπαλή ο οποίος αφού αναφέρθηκε σε βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα και λογοτέχνη Παύλου Λάλου, στη συνέχεια έκανε μία εισαγωγή στο εν λόγω έργο του Παύλου Λάλου σημειώνοντας μεταξύ άλλων τόσο την ποικιλία των περιεχομένων στη συλλογή ποιημάτων όσο και το νοηματικό και υπαρξιακό τους βάθος. Τονίστηκε ότι τα ποιήματα του Παύλου Λάλου καταπιάνονται με την πολιτική, τη σάτιρα, την κοινωνία, την αγάπη, τον έρωτα, τον άνθρωπο, τη φύση, τη μνήμη, την ιστορία και πολλές ακόμη καταστάσεις του βίου και του κόσμου. 

Ακολούθως, η ποιήτρια και συγγραφέας Μαρία Αράπκουλε με μεστό ποιητικό λόγο προσέγγισε την ποίηση του Παύλου Λάλου αναδεικνύοντας πτυχές της τις οποίες συνέδεσε αρμονικά με την ανάγνωση ποιημάτων από την Ποιητική Συλλογή. 

Επίσης, ποιήματα του Παύλου Λάλου ανέγνωσαν η Γεωργία Γιάγκου - Μαστοροδήμου και η Ξανθούλα Αλευρά - Λάλου, η οποία τα ανέγνωσε και στην αγγλική γλώσσα. Ιδιαίτερη και συγκινητική στιγμή υπήρξε η ανάγνωση από την Γεωργία Γιάγκου του ποιήματος που ο Παύλος Λάλος αφιέρωσε στη μεγάλη του αδερφή η οποία δεν υπάρχει πια στη ζωή. 

Η όμορφη εκδήλωση έκλεισε με την παρουσίαση ενός πλούσιου μουσικού προγράμματος τόσο σε ποιητικές όσο και σε μουσικές συνθέσεις. Μάλιστα ακούστηκαν και τραγούδια σε ποίηση του Παύλου Λάλου και σε μουσική του συμπατριώτη μας δεξιοτέχνη του μπουζουκιού Βασίλη (Λάκη) Μπαλή. Στο τραγούδι ήταν ο Παύλος Λάλος, η συμπατριώτισσά μας Δέσποινα Διβράμη και ο Λάκης Μπαλής. Ενώ, στο ηλεκτρικό πιάνο ήταν η Ιωάννα Μπαλή και στο μπουζούκι ο Λάκης Μπαλής. Μεταξύ των τραγουδιών ο Παύλος Λάλος διάβασε επιλεγμένα ποιήματά του. Ακόμη μία ιδιαίτερη στιγμή της εκδήλωσης υπήρξε η επίδοση τιμητικής πλακέτας εκ μέρους του Παύλου Λάλου στον Βασίλη Μπαλή τόσο για τη συμβολή του στη μουσική όσο και για τη συνεργασία τους. Επίσης, στην παρουσίαση διαβάστηκε μήνυμα του σκηνοθέτη συμπατριώτη μας και εκδότη του περιοδικού "Εντέχνως",  Θεόφιλου Λαλου

Την εκδήλωση τίμησαν μεταξύ άλλων με την παρουσία τους ο εφημέριος του Αγίου Γεωργίου Γιάννουλης π. Ιωάννης Κατρανίδης, ο συμπατριώτης μας π. Βασίλειος Γκουνέλας, η συγγραφέας Χριστίνα Πολέζε, ο μουσικός και συνταξιούχος καθηγητής των ΤΕΙ Θανάσης Χαρίτος, ο συνταξιούχος δάσκαλος Ιωάννης Κόνιαρης και η συνταξιούχος δασκάλα Ελένη Τοπάλη - Κόνιαρη. 

Ευχόμαστε ολόψυχα να είναι καλοτάξιδο και αυτό το πόνημα του Παύλου Λάλου και να ανθίσει στην καρδιές των αναγνωστών. 

Δείτε τις σχετικές φωτογραφίες και τα βίντεο από την εκδήλωση: 

Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2026

Παύλος Λάλος: "Μικρά Άπαντα". Παρουσίαση στη Γιάννουλη - Πρόσκληση

 


Στη Γιάννουλη η νέα παρουσίαση, το Σάββατο 7 Φλεβάρη, του βιβλίου ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ του Π. Λάλου

Στη Γιάννουλη στο ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ του Ναού Αγίου Γεωργίου (οδός Αγίου Παντελεήμονα) παρουσιάζεται το βιβλίο ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ (Ανθολογία Ποιητική) του Παύλου Λάλου, το Σάββατο 7 Φλεβάρη ώρα 5 μ.μ.
Διοργανώνουν το περιοδικό Αντι.δωρο Περραιβίας και το περιοδικό ΕΝΤΕΧΝΩΣ πολιτιστικός Οδηγός Ανατολικής Θεσσαλονίκης (Θέρμη) του Θεόφιλου Λάλου. Παρέχει την συμπαράσταση ο ιερέας Γιάννουλης Πατήρ- Ιωάννης, τον οποίο ευχαριστούμε για την παραχώρηση της αίθουσας του ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ.
Θα μιλήσουν: 1.Γιώργος Ι. Μπαλής (συγγραφέας), χρόνος 15΄, 2.Μαρία Αράπκουλε (ποιήτρια- συγγραφέας), χρόνος 15΄, και 3.ο λογοτέχνης Παύλος Λάλος. Την εκδήλωση θα κλείσουν με ποιοτικό μουσικό πρόγραμμα οι μουσικοί: Βασίλης Μπαλής (μπουζούκι- τραγούδι), η Γιάννα Μπαλή (πιάνο), η Δέσποινα Διβράμη (τραγούδι) και ο Π. Λάλος(τραγούδι και απαγγελία ποιημάτων του πριν από κάθε τραγούδι).  Θα παρουσιαστούν και 2 μελοποιημένα, από τον Β. Μπαλή, ποιήματα του Π.Λάλου: α)ΘΕΛΩ ΝΑ ΡΙΞΩ  και β)ΣΤΟΝ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΟ.
Το βιβλίο είναι είδος Ποιητικών Απάντων (σελίδες 258) όλης της 73άχρονης πορείας του Π.Λάλου, από τα (νεανικά) πρωτόλειά του ως το 2025, με πάνω από144 ποιήματα από τα οποία 80 ποιήματα που δεν περιλαμβάνονται στις 5 έντυπες συλλογές του και μια επιλογή από τα βιβλία του. Χωρίζεται σε 7 ΕΝΟΤΗΤΕΣ.  Απ’ αυτές οι 2η και 4η Ενότητες αποτελούνται από νέα έργα που πρωτοβλέπουν το φως της δημοσιότητας: α)Το ποιητικό θεατρικό Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ ΠΟΥ ΚΡΟΚΟΥΣ ΜΑΖΕΥΕ, πάνω στο γνωστό μύθο, αλλά ως ο θρήνος του πατέρα μπροστά στο νεκρό σώμα του γιου, που παραπέμπει στο σημερινό φόρο αίματος νέων στην άσφαλτο. β) Το ποιητικό δράμα «Ο βυρός και ο Απαρνητής», σε πεντασύλλαβο στίχο, για τον σύγχρονο άνθρωπο που έχει πικραθεί πολλαπλά από τις πόλεις και την αποξένωση και πάει στη βουνίσια φύση, όπου όμως θα έχει ένα δραματικό τέλος (μετά από απατηλές παραισθήσεις) σε ένα ποτάμιο βυρό, βαθιά γούρνα, που έχει σκάψει στα βράχια η δύναμη του νερού. 

       ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ


Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026

Παρουσιάζονται τα "Μικρά Άπαντα" του Παύλου Λάλου - Πρόσκληση

 


Ετοιμαζόμαστε για την παρουσίαση του βιβλίου μου Π.Λάλος, ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ (Ανθολογία Ποιητική), έκδ. ΦΑΟΣ, το ερχόμενο Σάββατο 24 Γενάρη 2026, ώρα 7 μμ στη ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΓΩΝΙΑ Δήμου Λαρισαίων (Γαληνού & Φαρμακίδου Γωνία) ΛΑΡΙΣΑ. Σας περιμένουμε να περάσουμε ωραία, με επιλεγμένα τραγούδια στο κλείσιμο της σύντομης παρουσίασης. Διότι τα καλά τραγούδια και η ποίηση είναι αδελφές δημιουργίες.  


  Π   Ρ  Ο  Σ  Κ Λ  Η  Σ  Η 

Σας Προσκαλούμε στην εκδήλωση που συνδιοργανώνουν:
Η Αντιδημαρχία Πολιτισμού ΔΗΜΟΣ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ,
Το περιοδικό Αντι.δωρο Περραιβίας  (Ελασσόνας & Τυρνάβου),
Το ΕΝΤΕΧΝΩΣ, Πολιτ/κός Οδηγός Ανατολικής Θεσ/νίκης (Θέρμη),
Ο Σύλλογος Ελλήνων  Κοινωνιολόγων, παράρτημα Λάρισας,
                          παρουσίασης του βιβλίου:
ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ (Ανθολογία Ποιητική) του Παύλου Λάλου
το Σάββατο 24 Γενάρη 2026, προσέλευση ώρα 7-7,15 μμ
στη ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΓΩΝΙΑ – Χώρος Πολιτισμού Δήμου Λαρισαίων 
Λάρισα (Γαληνού & Φαρμακίδου γωνία).
Θα μιλήσουν: 1.Νίκος Πουτσιάκας (πρόεδρος Συλλόγου Ελλήνων Κοινωνιολόγων, Παράρτημα Λάρισας)  χρόνος 10 ΄
2.Κώστας Πάνος (φιλόλογος- συγγραφέας), χρόνος 20 ΄
και 3.Ο λογοτέχνης Παύλος Λάλος 
Η Γεωργία Γιάγκου παρουσιάζει το βιογραφικό του Π.Λάλου και 3 αντιπροσωπευτικά ποιήματα από το βιβλίο
1.ΖΟΥΜΕ, 2.Μήπως γινούμε ένα ούλοι, 3.ΣΟΝΕΤΟ ΣΤΗ ΜΑΝΑ. 
Μουσικό πρόγραμμα, στο κλείσιμο
Μουσικοί του  ΗΧΟΣ ΓΗΓΕΝΗΣ:  Θανάσης Ζιώζιας (βιολί) – τραγ. Π.Λάλος
Στάθης Σταμελόπουλος (μπουζούκι)- Βασίλης Σελήνης (κιθάρα)

ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

φωτο 2010, Βράβευση για τη δημιουργία του διπλού CD "Βάστα βρε Όλυμπε" στο Βελίδιο Θεσ/νίκης από τον Πρόεδρο του ΔΙΚΤΥΟΥ ΠΕΡΡΑΙΒΙΑ Συλλόγων Επαρχ. Ελασσόνας, στη μεγάλη εκδήλωση προβολής της Επαρχίας Ελασσόνας.

Παύλος Λάλος


* Το Ιστολόγιο "Κρανέα Ελασσόνας" εύχεται να είναι καλοτάξιδο και αυτό το πόνημα του συμπατριώτη μας συνταξιούχου δημοσιογράφου και συγγραφέα Παύλου Λάλου. Επίσης, του ευχόμαστε να είναι πάντα υγιής και δημιουργικός. 

Σάββατο 20 Δεκεμβρίου 2025

Παύλος Λάλος (συγγραφέας): «Να κερδίσω μια στάλα αθανασίας…»


 

Μιλά στη larissanet για την ποίηση, τον τόπο και τη δημόσια μνήμη με αφορμή το βιβλίο «Μικρά Άπαντα»

Η ποίηση είναι έκφραση, είναι συμπύκνωση καημών, η σκόνη των άστρων στη Γη, που μας ανυψώνει από το βούρκο, που δεν επιβάλει αλλά συμπονεί και παρηγορεί, το ίδιο και το καλό Ελληνικό τραγούδι ως σήμερα. Τα άλλα είναι για την Κίμπερλι την γνωστή και μη εξαιρετέα και τον αγαπημένο της «αοιδό» της σαμπάνιας, όπα! 


Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο

Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου 2025

Β' Τόμος Κρανιώτικη Πεζογραφία το 2026

 


 Ανακοινώθηκε η υλοποίηση σε βιβλίο [Β΄τόμος ΚΡΑΝΙΩΤΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ] στο 2026, πρωτοβουλία Γιώργος Ι. Μπαλής & Παύλος Λάλος, με θέματα επίκεντρο Κρανιά, συμμετοχικά και στις σελίδες και στα έξοδα, όπως με τον πρώτο τόμο το 2011, μετά 15 χρόνια. Θα είναι "εις μνήμη (Κρανιώτη) Βλάσιου Κουτσογιάννη, Επισκόπου Λυών Γαλλίας & Κλαυδιουπόλεως" που το μνήμα του βρίσκετια στον ΑηΛιά Κρανιάς Ελασσόνας. Το σκεπτικό που γίνεται η αφιέρωση αυτού του τόμου στον αείμνηστο Βλάσιο είναι: Με την λιτή, σεμνή, ήπια, ανιδιοτελή (μη φιλοχρήματη) φιλεύσπλαχνη στάση ζωής του κατά την ποιμαντορική του θητεία στην ξένη χώρα εξύψωσε το όνομα της Κρανιάς και του Κρανιώτη (μας έβγαλε ασπροπρόσωπους, μας ξεντρόπιασε που λέμε) αφήνοντας λαμπρό αποτύπωμα και άριστη μνήμη σε όσους Έλληνες τον γνώρισαν, κυρίως όσοι από Θεσσαλία και μη πήγαν και σπούδασαν στη Λυών, κι έχουν να λένε τα καλύτερα γι' αυτόν τον Κρανιώτη Ιερωμένο.    

Περισσότερα στον ΠΡΟΛΟΓΟ Του Τόμου -Βιβλίου ΚΡΑΝΙΩΤΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ μέσα στο 2026. Θα γίνουν παρουσιάσεις Κρανιά και Λάρισα. 

Παύλος Λάλος

Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025

Παρουσιάσεις βιβλίων στην "Ξηροκρανιά"

 


Το βιβλίο μου ΜΙΚΡΑ ΑΠΑΝΤΑ (Ανθολογία Ποιητική) Παύλος Λάλος, θα παρουσιαστεί (όπως ανακοίνωσε ο Σύλλογος) για πρώτη φορά την 3η μέρα στο ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΡΙΗΜΕΡΟ του Συλλόγου Κρανιωτών Λάρισας & Περιχώρων Η ΞΗΡΟΚΡΑΝΙΑ, την 14 Δεκ. 2025, Κυριακή 7 μμ , στην αίθουσα Καραθάνου 33 Λάρισα, όπου θα μιλήσει ο Π.Λάλος και θα απαγγείλει 3 ποιήματα από το βιβλίο η Αγάπη Σπαθάρα (ποιήτρια) Κρανιώτισσα.
Επίσης θα παρουσιαστούν το βιβλίο της Χρύσας Μαστοροδήμου Ο ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΗΣ, και του Κώστα Σπανού το βιβλίο ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΔΕΣΚΑΤΗΣ.
Θα ακουστούν Χριστουγεννιάτικα τραγούδια (Κάλαντα) και θα κλείσει η βραδιά με προσφορά εδεσμάτων με κρασί.
Καλή επιτυχία μας. Σας περιμένουμε.
*Παρασκευή 12 Δεκ. στον ίδιο χώρο Καραγκιόζης (για τα παιδιά) και έναρξη εικαστικής έκθεσης έργων δημιουργών, το Σάββατο 13  Δεκ. συνέχεια ΕΚΘΕΣΗ_ ΜΠΑΖΑΡ.  ****Ο Σύλλογος των Κρανιωτών 
Η ΞΗΡΟΚΡΑΝΙΑ από τους πιο ζωντανούς συλλόγους στο Νομό Λάρισας, μακράν των άλλων!!!!!! Είμαι περήφανος και συμμετέχω πάντα, πρέπει να το συνεχίσουμε ενωτικά όπως πάντα. Μπράβο!!!

Παύλος Λάλος


Κυριακή 16 Νοεμβρίου 2025

Παύλος Λάλος: "Φίδι με κέρατα"

 


* Από τον Παύλο Λάλο
(Στη μνήμη του εκπαιδευτικού-αυτοδιοικητικού
– ανθρώπου Χρήστου Μιχαλέ)


Είχε ήλιο, αλλά έκανε νοεμβριάτικη ψύχρα. Σταθήκαμε τρία άτομα στο μοναδικό Παντοπωλείο-καφενείο στα Αμπέλια, στον πεδινό οικισμό της ορεινής κωμόπολης με τους πολλούς πολύτεκνους. Μια, μοναδική, παρέα ντόπιων αντρών γύρω από ένα τραπέζι, πλάι στην αυτοσχέδια σόμπα (ανακατασκευή από θερμοσίφωνα) που τροφοδοτούνταν με γερά κούτσουρα, μας έκανε το ορίστε, να μας κεράσουν τον καφέ, μα και για να θέσουν τα προβλήματα του οικισμού στον έναν από τους τρεις μας, τον καθηγητή κ. Χρήστο, που ήταν και τοπικός πρόεδρος: Η γεώτρηση δε δουλεύει, μέρες τώρα, και μένουν χωρίς νερό στα σπίτια, κι αν κάποιοι κακοπληρωτές δεν πληρώνουν τον λογαριασμό του νερού, οι άλλοι νοικοκύρηδες που πληρώνουν τι φταίνε; Δόθηκαν εξηγήσεις και η κουβέντα πέρασε σε άλλα, όπως αν υπάρχουν παλιές φωτογραφίες, που μαζεύει ο Θανάσης (ένας από τους τρεις μας). Μετά πέταξε την ερώτηση ο ίδιος ο Θανάσης, τετραπέρατο πειραχτήρι, που τους γνώριζε: «Δε μου λες μπάρμπα Δήμο, σαν μεγαλύτερος, άκουσες για κάνα φίδι εκεί στο ξέφωτο απάνω στον Πύργο;». «Ε», απαντάει εκείνος, χωρίς πολύ προθυμία, «όλοι το λεν ότι στον Πύργο απάν’ βγαίνει ένα πολύ μεγάλο φίδι».

Ήταν το ξεκίνημα. Τον λόγο πήρε σιγανά ένας εξηντάρης αδύνατος: «Κι εδώ έξω, στο Βαρκό, βγαίνει φίδι μεγάλο σαν γριντιά και όταν σέρνηται στα χόρτα ακούγεται βουητό και σφύριγμα. Τ’ άκουσαν πολλοί».

«Σαν γρεντιά;» ρώτησε ο δημοσιογράφος της παρέας των τριών. «Και τι τρώει αυτό; Τέτοιο μεγάλο θα κάνει ζημιά για να χορτάσει θα αρπάζει αρνιά και κότες». «Δεν κάνει καμιά ζημιά» απάντησε ο ίδιος, «πρέπει να βρίσκει άγρια ζ’λάπια λαγούς, ξέρω ‘γω; Είνι τρανό πάντως κι όταν περνάει αφήνει μονοπάτι στο χορτάρι σαν ροδιά, από ρόδα».

«Μήπως το παρακάνετε, από φόβο και το νομίζετε τόσο μεγάλο;» ξαναρώτησε ο δημοσιογράφος.

«Όχι, λέει ο τρίτος των ντόπιων, δεν το παρακάνουμε. Είναι τρανό και σφυρίζει, σαν βουητό ακούηται. Κι ο ξάδερφός μου ο Νάσιος το είδε, και λέει ότι είναι χοντρό σαν γριντιά, σαν το μπουρί απ’ τη σόμπα αυτήν».

«Και θα είναι το ίδιο φίδι πάνω στον Πύργο που κυκλοφορεί εδώ στο βαρκό και γύρω;» έπεσε πάλι ερώτηση απ’ τον Θανάση, με σοβαρότητα. «Πόσα χιλιόμετρα απέχουν τα δύο αυτά σημεία;».

«Μ’ θα είνι 15 χιλιόμιτρα», είπε ο μπάρμπα Δήμος. «Αυτά περπατούν μιγάλες αποστάσεις, δεν στέκουντι σ’ ένα σημείου. Μόνο δεν ξέρει καένας που φωλιάζει. Ίσως είνι το ίδιου». «Ναι», λέει και τρίτος, «το φίδι το είδαν και σε άλλο μέρος εκτός από το Βαρκό, είναι μεγάλο, χοντρό κι έχει και κέρατα». «Τι κέρατα έχει, πώς είναι αυτά;» ρώτησε ο δημοσιογράφος.

«Να κέρατα στο κεφάλι τ’, όπως έχ’ν τα βόδια» ήταν η σοβαρή απάντηση με βεβαιότητα ανθρώπου που δε σηκώνει αμφισβήτηση.

«Μήπως το ‘χει φωτογραφίσει κανένας;». «Μπα, πού να βρεις μηχανή όταν περνάει!» η απάντηση. «Μήπως είδατε φιδόκαμ’σο, το δέρμα που αλλάζουν τα φίδια και μένει στο χώμα;». «Μπα, πού! Δεν είδε κάνας».

Το πράγμα έφτασε σε οριακό σημείο. Οι τρεις επισκέπτες ένοιωσαν ότι αν κοντράριζαν τους ντόπιους περισσότερο, θα μάλωναν αφού είχαν δύο διαφορετικές απόψεις για το θέμα που συζητούσαν. Από τη μια «υπάρχει φίδι στην περιοχή με τα χαρακτηριστικά που περιέγραφαν» και από την άλλη βαθειά αμφισβήτηση «τι κουραφέξαλα λένε αυτοί οι άνθρωποι, για τέρατα, σαν του Αμαζονίου, ανακόντες στην Ελλάδα του 2013, σαν τους πύθωνες των αρχαίων Ελλήνων που σκότωσε ο Απόλλωνας στους Δελφούς και ο Άγιος Γιώργης τον δράκο της πηγής». Σηκώθηκαν, τι άλλο να κάνουν, τους χαιρέτισαν, «ευχαριστούμε για τον καφέ» και βγήκαν από το καφενείο- παντοπωλείο, μπήκαν στο αυτοκίνητο.

«Τι λές εσύ πρόεδρε;» είπε ο Θανάσης τον Χρήστο.

«Τι να πω, ντόπιος είμαι, αλλά δεν τους καταλαβαίνω. Αν ζει εδώ τέτοιο ζώο, θα έπρεπε να το αναφέρουμε στους επιστήμονες, σαν βιολογικό φαινόμενο. Όμως, το θεωρώ μια μυθοφαντασίωση, που και άλλη φορά στο πάνω χωριό είχαμε παρόμοιο. Τότε με τον Εμφύλιο, πολλοί έβλεπαν αγίους στα παράθυρα του σχολείου. Εδώ με το φίδι, από στόμα σε στόμα το έδωσαν μεγάλες διαστάσεις, άνθρωποι κατά τα άλλα που κινούνται με αυτοκίνητα και με κινητά τηλέφωνα στα χέρια! Είναι ένα από τα τρελά της επαρχίας. Το θεωρώ ιδιορρυθμία που την παραβλέπουμε».

Έτσι, σταμάτησε εκεί η κουβέντα και πήγαν για να δουν από κοντά τα εναπομείναντα ερείπια Κάστρου στην Παλιάσκια, πάνω σε πουρναρόλοφο με καταπληκτική θέα προς τον Όλυμπο.


Παύλος Λάλος

Πηγή: Ελευθερία Λάρισας

Κυριακή 19 Οκτωβρίου 2025

Ο Παύλος Λάλος για το "Στου παπά το ίσιωμα"

 


Χθες προβλήθηκε στην αίθουσα Θεάτρου Β. Φαρμάκη (με πολύ κόσμο) στην Ελασσόνα (1η προβολή) το ντοκιμαντέρ "Στου παπά το ίσιωμα" (διάρκειας 1 ώρα 20 λεπτά) μια ευχάριστη έκπληξη, για το σενάριο στηριγμένο στο βιβλίο του φίλου μου  Βερδικουσιώτη Θανάση Α.Δήμκου "Ιερέας Αθανάσιος Παπαθανασίου: Ο Ήρωας της Βερδικούσιας κατά την Τουρκοκρατία", σκηνοθεσία της Ειρήνης Σγούρη και Διεύθυνση φωτογραφίας (κάμερα) του Πέτρου Δημουλά. Ο Πέτρος είναι από Κρανιώτες γονείς (του Βαγγέλη Π.Δημουλά και της Λόλας), μένουν στο Βόλο. Με τον Βαγγέλη είμαστε πρώτα ξαδέρφια. 
Στο ντοκιμαντέρ μιλούν εκτός από τον Θ.Δήμκο, πολλοί συγγενείς- απόγονοι του Παπαθανάση 5ης και 6ης γενιάς που είναι φορείς της προφορικής παράδοσης για τον πρόγονό τους που ήταν εκτός από παπάς, δάσκαλος και Μουχτάρης (πρόεδρος- προεστός της Βερδικούσιας) και αρνήθηκε να υπογράψει την μετατροπή του χωριού σε τσιφλίκι- από ελευθεροχώρι που ήταν. Για τούτο φυλακίστηκε και βασανίστηκε έξω από τα Γιάννενα 2 χρόνια και μετά αφέθηκε , ως αμετανόητος, γύρισε δε στη Βερδικούσια και πέθανε μετά 17 ημέρες. Μιλάει επίσης ο Μητροπολίτης Ελασσόνας Χαρίτωνας που στήριξε τον Θ.Δήμκο  στην ανάδειξη της ηρωϊκής μορφής του Παπά της Βερδικούσιας, και ο Δήμαρχος Νικ. Γάτσας που συνέβαλε ως ΔΗΜΟΣ στα οικονομικά της ταινίας, όπως άλλοι πολλοί χορηγοί. Σημαντική είναι και η βαρύνουσα τοποθέτηση στην ταινία του, αείμνηστου τώρα καθηγητή, τέως Γεν. Γραμ. Υπουργ. Παιδείας και Έπαρχου Ελασσόνας και Κοινοτάρχη Βερδ. Χρήστου Μιχαλέ, που κατέρριψε κάποιες κακοήθειες ότι δεν υπήρξε τέτοιος Ιερέας -ήρωας, τονίζοντας εύστοχα ότι "η προφορική παράδοση είναι ισχυρό στήριγμα της Ιστορίας. Αυτή διέσωσε πρώτα ως τοποθεσία "του παπά το ίσιωμα" στη Βερδικούσια  έναν χώρο πλατεία όπου τα σπίτια του παπά και των Παπαθανασαίων- απογόνων, και ακόμα τι είχε υποστεί ο Παπά Θανάσης αυτός από τους Τούρκους, για να μη παραδώσει με υπογραφή του (ως Μουχτάρης) το χωριό, χωρίς να υπολογίσει  τη δική του σωματική κακοποίηση. Αποτελεί ο Βερδικουσιώτης ιερέας και τοπικός προεστός, ένα υψηλό πρότυπο φιλοπατρίας και ήθους, που πρέπει να μαθαίνουν οι νέες γενιές του χωριού του και της περιοχής". Άλλωστε η συμμετοχή του Χ.Μιχαλέ στην ταινία είναι πριν αρρωστήσει βαριά και πεθάνει.
Στην ταινία ένας ηθοποιός παίζει, πολύ πειστικά, τον ήρωα ιερέα, φαίνεται η όψη του στην αφίσα που παραθέτω. Και κάτι για μας τους Κρανιώτες, επιλέχτηκε από την σκηνοθέτιδα, ο ναός της Μονής Παλιοκαρυάς- Κρανιάς στα γυρίσματα με τον ηθοποιό αυτόν!!! Το παρατήρησα και το επιβεβαίωσε ο εικονολήπτης Πέτρος Δημουλάς.
Προτείνω η ταινία -ντοκιμαντέρ να προβληθεί και στο Σύλλογο Κρανιωτών Λάρισας, μια και είναι συν-δημιουργός ένας Κρανιώτης.

Παύλος Λάλος
Συνταξιούχος δημοσιογράφος


Κυριακή 7 Σεπτεμβρίου 2025

Μνημόσυνο για τον Κρανιώτη Επίσκοπο Βλάσιο

 


Από τον Παύλο Λάλο,

Το περασμένο Σάββατο 30 Αυγούστου 2025, στον ΑηΛια Κρανιάς τελέστηκε μνημόσυνο στο μνήμα του μακαριστού Επισκόπου Κλαυδιουπόλεως (Λυών και περιοχή) Γαλλίας Βλάσιου (Βασιλείου Αθ. Κουτσογιάννη) 1919-1985 από άτομα που τον γνώριζαν κατά τις σπουδές τους (κυρίως) στη Λυών. Τον συντονισμό είχε ο Λαρισαίος (από Καλοχώρι) Νίκος Πουτσιάκας Κοινωνιολόγος που έκανε έναν πρόλογο και ένας από τους παραβρισκόμενους ήταν ο νυν Δήμαρχος Φαρσάλων Μ. Εσκίογλου. Από την οικογένεια μίλησε ο Κρανιώτης (συνταξιούχος δάσκαλος) ανιψιός του Βλάσιου Βασίλης Κουτσογιάννης. Ο Παύλος Λάλος παρουσίασε το βιογραφικό του μακαριστού που είχε μια μακρά εξελικτική πορεία από την Ξηροκρανιά στο Άγιο Όρος, μαθητής στην τριτάξια Σχολή (Γυμνάσιο) Αθωνιάδα και μοναχός (διάκονος) της μονής Μεγίστης Λάβρας, όπου προϋπήρχε ο μοναχός παπα- Γρηγόριος (Παπαγιάννης) Κρανιώτης. Μετά τέλειωσε Γυμνάσιο στην Καλαμάτα σε μετόχι του Αγίου Όρους και μπήκε με υποτροφία στη Θεολογική Σχολή Πανεπ. Αθηνών, έγινε ιερέας, πήγε για μεταπτυχιακό -Ποιμαντορική- στη Λιλ της Γαλλίας και 1952 ως 1978 διετέλεσε εφημέριος στη Λυών. Στις 15 Οκτ. 1978 χειροτονήθηκε τιτουλάριος Επίσκοπος Κλαυδιουπόλεως, βοηθός Επίσκοπος της Μητροπόλεως Γαλλίας, στον ιερό ναό Ευαγγελιστρίας της Θεοτόκου της Λυών. Στη χειροτονία του μεταξύ άλλων ήταν και ο τότε Μητροπολίτης Λαρίσης Σεραφείμ. Τον διέκρινε η πραότητα και η πίστη, βοηθούσε δε όλους τους νέους που πήγαιναν για σπουδές. Κάθε καλοκαίρι συνόδευε σε διακοπές σε κατασκηνώσεις παιδιά των Εργαζομένων Ελλήνων της Επισκοπής του. Εκοιμήθη στις 2 Ιουνίου 1985 και κατά επιθυμία του με φροντίδα της οικογένειάς του ετάφη στον ΑηΛια Κρανιάς.



Ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Κλαυδιουπόλεως κυρός Βλάσιος. (1919-1985).

(Οικουμενικό Πατριαρχείο).


Φωτογραφία θέματος: Παύλος Λάλος

Φωτογραφία Επισκόπου Βλασίου και Βιογραφικό: Ιστοσελίδα του θεολόγου Μάρκου Μάρκου (https://users.sch.gr/markmarkou/) 

Βιογραφικό του Επισκόπου Καλυδιουπόλεως κυρού Βλασίου

Ο Βλάσιος Λαυριώτης γεννήθηκε το 1919. Σπούδασε τη Θεολογία στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1938 χειροτονήθηκε Διάκονος. Υπηρέτησε ως εφημέριος στη Λυών (1952-1978). Στις 15 Οκτωβρίου 1978 χειροτονήθηκε στον Ιερό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Λυώνος τιτουλάριος Επίσκοπος Κλαυδιουπόλεως, Βοηθός Επίσκοπος της Μητροπόλεως Γαλλίας. Τη χειροτονία τέλεσε ο Μητροπολίτης Γαλλίας Μελέτιος, συμπαραστατούμενος από τους Μητροπολίτες Τρανουπόλεως Δαμασκηνό, Διδυμοτείχου Αγαθάγγελο (Εκκλησία της Ελλάδος), Λαρίσης Σεραφείμ (Εκκλησία της Ελλάδος), Γρεβενών Σέργιο (Εκκλησία της Ελλάδος) και τους Επισκόπους Χερσονήσου Πέτρο (Πατριαρχείο Ρωσίας), Σασίμων Ιερεμία και Αρίστης Βασίλειο. Εκοιμήθη στη Λυών στις 3 (2) Ιουνίου 1985.


Κυριακή 23 Μαρτίου 2025

Ο πρώτος Κρανιώτης που διώχθηκε από τον Αλή Πασά

 


Γράφει ο Παύλος Λάλος,

Χρόνια Πολλά σήμερα 25 Μαρτίου, που μας φέρνει μνήμες -συνειρμούς " χρόνια δοξασμένα, νάτανε το '21 νάρθει μια στιγμή..".

Υπάρχουν όμως και ήρωες τοπικοί που ούτε τα χωριά τους δεν τους τιμούν, ενώ θα έπρεπε. Πριν από μέρες στις 13/3/24 άρχισα να γράφω για τις πρωτιές Κρανιωτών, για νάχουμε αυτογνωσία, όσοι είμαστε από την Κρανιά Ελασσόνας. Σήμερα σαν 2η συνέχεια θα γράψω για ορισμένους Κρανιώτες που τον καιρό  της τουρκοκρατίας υπέστησαν διώξεις για το χωριό, κυρίως, λόγω θέσης τους στα κοινά. Αιωνία τους η μνήμη.

4.Ο πρώτος Κρανιώτης που διώχθηκε από τον Αλή πασά, και επέστρεψε στην Κρανιά- Ξηροκρανιά (επιβίωσε) από φυλάκιση στα Γιάννενα του Αλή πασά (περί το 1800) ήταν ένας  Προεστός Δαγκλής (Καπατσιόλης το παρατσούκλι, από τον οποίο προέρχονται οι Καπατσιολαίοι -Δαγκλήδες). (Την πληροφορία  κατέγραψε από γεροντότερους ο συγγραφέας Ελ.Ε.Λάλος: βιβλίο ΚΡΑΝΙΑ-Ιστορία Λαογραφία, 1η έκδοση 1985, σελ.134, «ομηρία έξι προεστών στα Γιάννενα». Στη 2η έκδοση, Α΄τόμος σελ. 294).  Ήταν ο Δαγκλής στη δημογεροντία Κρανιάς, το τότε Κοινοτικό Συμβούλιο- Προεστοί, μαζί με άλλους 5 οι οποίοι όμως δεν διασώθηκαν τα ονόματά τους, οι 5 δεν άντεξαν στις ταλαιπωρίες. Όλοι αρνήθηκαν να υπογράψουν παραχώρηση του χωριού Κρανιά-Ξηροκρανιά στον Αλή πασά και μετατροπή σε τσιφλίκι του (θα έχαναν την αυτοτέλειά τους και θα μοιράζονταν τα έσοδά τους με τον πασά), ενώ ως τότε ήταν Ελευθεροχώρι  και πλήρωναν λιγότερους  φόρους. Και της Βερδικούσιας ο Έλληνας Μουχτάρης(=πρόεδρος) παπα Θανάσης αρνήθηκε και φυλακίστηκε, κατά την παράδοση που κατέγραψε στο βιβλίο του ΒΕΡΔΙΚΟΥΣΙΑ, ο φίλος Θανάσης Δήμκος. Ο Αλή πασάς ακολουθούσε αυτή τη μέθοδο, με φοβέρες απόσπαση υπογραφής από τους Δημογέροντες παραχώρησης σ’ αυτόν του χωριού ως τσιφλίκι του, τάχα αυτοβούλως –σατανική μέθοδος. Σε όσα χωριά υπέκυψαν έβαζε κάποιον Τουρκαλβανό (άνθρωπό του) για επιστάτη. Το αναφέρει και ο Αντρέας Καρκαβίτσας στο μυθιστόρημά του «Ο ζητιάνος».

5.Ο πρώτος Κρανιώτης που πήγε στην Πόλη (Κωνσταντινούπολη) τιμωρία ως εξόριστος «υπό επιτήρηση» για 4 χρόνια, μαζί με άλλους τρεις Κρανιώτες (δεν σώζονται τα ονόματά τους) ήταν ο Αθανάσιος Γκουνέλας (παπα Θανάσης στη συνέχεια) γεννημένος το 1857- πέθανε το 1929 (στοιχεία από άρθρο του Λάμπρου Ν.Γκουνέλα, «Ο παπα-Θανάσης Γκουνέλας, ο προπάππος μου», ΚΡΑΝΙΩΤΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ, 2011, σ.7-9).

Ο Θανάσης 10-11 χρονών αρχικά στάλθηκε από την οικογένειά του στο μοναστήρι της Παλιοκαρυάς (Μεταμορφώσεως) Κρανιάς Ελασσόνας, για βοσκός- τζιουμπανάκι, αλλά τον κράτησαν οι μοναχοί στο μοναστήρι και του δίδαξαν γράμματα και ψαλτική. Στα 18 του επέστρεψε στην Κρανιά και έγινε δάσκαλος, (δεν ξέρουμε αν ήταν ο πρώτος) στο υπάρχον Σχολείο. Αρραβωνιάστηκε την κόρη του Παπανικολάου (Γκιάτα). Έγινε μια αντίδραση των κατοίκων για τους βαρείς φόρους που επέβαλαν οι Τούρκοι και συνελήφθη ο δάσκαλος Θανάσης ως ένας υπεύθυνος με άλλους 3 και τους εξόρισαν στην Πόλη για να τους έχουν υπό έλεγχο. Πήρε χάρη (όταν γέννησε η Σουλτάνα) και γύρισε (1883) στο χωριό. Τότε παντρεύτηκε (τα είχαν κανονίσει οι μάνες-συμπεθέρες) τη Μαρία του Στέργιου Δαγκλή, και αμέσως χειροτονήθηκε παπάς, γνωστός ως  παπα-Θανάσης Γκουνέλας. Απέκτησε 6 τέκνα: 3 αγόρια Λάμπρο, Στέφανο, Κώστα και 3 κόρες Ευθυμία, Αναστασία, Βασιλική. Στη ζωή του είδε και την απελευθέρωση το 1912 και υπέστη διάφορα που επιβάρυναν την υγεία του, όπως ξύλο από απόσπασμα δίωξης ληστών. Πέθανε στα 72 του χρόνια.

Κυριακή 20 Οκτωβρίου 2024

Τα εγκαίνια του Άη Δημήτρη της Κρανιάς (Αφήγημα)

  


Τα εγκαίνια του Άη Δημήτρη
(Αφήγημα)

Τα εγκαίνια του ναού του χωριού, αφιερωμένου στον Άη Δημήτρη, έγιναν, νομίζω, τον Οκτ. 1955, με παρουσία του Δεσπότη της εκκλησιαστικής περιφέρειας και όλου του χωριού. Στην ίδια θέση ήταν ο καμένος στην Κατοχή -μικρότερος- ναός που κατεδαφίστηκε αφού για χρόνια έστεκαν οι τοίχοι. Τον είχαν κάψει το 1943 οι Γερμανοναζοί όταν πάτησαν για πρώτη φορά το χωριό πάνοπλοι σαν αστακοί, κάνοντας εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ως τη Δεσκάτη και την Οξιά και  Καμβούνια, και σκόρπισε ο πληθυσμός σε καλύβες απομακρυσμένες και σπηλιές εν μέσω χειμώνα. Μαζί έκαψαν και σπίτια, μαγαζιά και αποθήκες που δεν βρέθηκε καταγραφή τους. Γλύτωσε από την πυρπόληση το κομψό πετρόχτιστο καμπαναριό του 1893 (όπως μαρτυρεί το λιθανάγλυφο) που έχτισε ως πρωτομάστορας ο προπάππος μου από τη γιαγιά Μαρία. 



Την καινούρια εκκλησία έχτισε ως πρωτομάστορας- εργολάβος ο μπάρμπα Γιώργος (ή μανιά το προσωνύμιό του) πατέρας του Βασίλη Γιατρού. Υπάρχει μια ασπρόμαυρη φωτογραφία με τους μαστόρους στο πέτσωμα της στέγης του ναού, το 1954, μαζί και κάποια παιδιά, τολμηρά.  
Στα εγκαίνια μαζί με τον κόσμο χώθηκα κι εγώ 3,5 χρονών, γεννημένος τον Απρίλη του 1952, ένα λιανοπαίδι που ούτε το πρόσεχε κανείς μέσα στον γενικό χαμό που επικρατούσε. Τότε πρέπει να πέρασα α μπροστά, περίεργος, κι από την περιέργεια θρασύς, τόσο όσο η άγνοια παρέχει σ’ ένα παιδί! Και θυμάμαι, σαν όνειρο, την εκκλησιαστική τελετή εγκαινίων – το πανάρχαιο τελετουργικό, με την κλειστή πόρτα του ναού, ένας μέσα να κάνει τον διάολο-τον σατανά (δεν ξέρω ποιος τον παράσταινε μα καιρό τον φανταζόμουνα ντυμένον μαύρα και κάτι σαν κουασιμόδο της Παναγίας των Παρισίων, που όμως δεν είχα ακόμα διαβάσει ούτε μου τόχε πει κανείς). 
Και έλεγε ο χρυσοντυμένος Δεσπότης απ' έξω, ενώ όλοι κρατούσαν και την ανάσα τους: "έξελθε πνεύμα πονηρό", κάτι τέτοιο 3 φορές, χτυπώντας την πόρτα κι αυτός από μέσα κάτι απαντούσε αρνούμενος δυο φορές. Και μετά με την τρίτη φορά που έλεγε ο Δεσπότης νικήθηκε το πνεύμα του κακού και ο «υποκριτής» ξεντύθηκε από τα ρούχα του ρόλου, άνοιξε η πόρτα και ο Δεσπότης μπήκε μέσα στο ναό. Μπήκε και το πλήθος, να μη χωράει καρφίτσα.  Ο Δέσποτας, μεγαλόπρεπα, πήρε μεγάλο καλάμι που στην μια άκρη του είχε ένα πανί βουτηγμένο σε αγίασμα έκανε στους 4 τοίχους στο μέσα του ναού το μονόγραμμα ΧΡ και λέγοντας τις καθιερωμένες από την εκκλησία ευχές για τα εγκαίνια. Εγώ απορούσα που βρήκαν τέτοιο καλάμι αφού στο χωριό δεν είχα δει. Το μονόγραμμα ΧΡ το έβλεπα, αχνό να σχηματίζεται, για καιρό στον αψηλό εσωτερικό τοίχο, πάνω από την πλευρά που είναι ο θρόνος ο δεσποτικός και στέκονται οι αξιόλογοι άντρες εκκλησιαζόμενοι, ενώ το ιχαλί(=ο απλός λιανός λαός) και τα αγόρια στέκονταν στο διπλανό δεξιό κλίτος που το χωρίζουν οι χτιστές μεγάλες κολώνες με καμάρες. Το γυναικομάνι έπιανε πάντα από αριστερά μπαίνοντας κι ας υπάρχει γυναικωνίτης, χωρίς να ανακατεύονται σε μια ομαδοποίηση μόνο της εκκλησιάς, ενώ παντού στο σπίτι και σε άλλα οι γυναίκες κυριαρχούσαν σαν αδήλωτη δύναμη. Ο ναός από τότε με κάποιες συντηρήσεις αποτελεί στολίδι του χωριού.  

Παύλος Λάλος

* Ευχαριστούμε θερμά τον Παύλο Λάλο για το υπέροχο αφήγημά του. 

Κυριακή 19 Μαΐου 2024

Ο Α. Σχινάς, δολοφόνος του Γεωργίου Α’ και η σχέση του με την Τσαριτσάνη - Ελασσόνα

 


111 χρόνια από μια σκοτεινή δολοφονία το 1913

Από τον Παύλο Λάλο, συγγραφέα, συντ. δημοσιογράφο ΕΡΤ-ΕΡΑ,

Πέρασαν 111 χρόνια από τη «σκοτεινή» δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στη Θεσσαλονίκη (3 Μαρτίου 1913) και την παράξενη «αυτοκτονία» του δολοφόνου του Αλέξανδρου Σχινά (6 Μαΐου 1913).

Λέμε για «σκοτεινή» δολοφονία γιατί δεν έτυχε της ανάλογης έρευνας για διαλεύκανση, μιας και το θύμα ήταν ο βασιλιάς της χώρας μετά τον πόλεμο 1912-13 και κάθε μεταβολή στο πολιτειακό διατάρασσε τις ισορροπίες. Επίσης «σκοτεινή» γιατί φαίνεται ότι υπήρξαν σκανδαλώδεις παραλείψεις και εξαφάνιση στοιχείων και η «αυτοκτονία» του κρατούμενου δολοφόνου, μετά από 2 μήνες, με πτώση από το παράθυρο του κτιρίου όπου κρατούνταν (κατά την επίσημη άποψη) κ.λπ. Η δολοφονία είχε γίνει με πιστόλι, μέρα, εκεί που ο βασιλιάς έκανε περίπατο σε δρόμο της Θεσσαλονίκης με έναν μόνο συνοδό, τον υπασπιστή του Φραγκούδη, και εξέπνευσε στο φορείο που τον μετέφεραν για ιατρική φροντίδα. Άγνωστοι οι λόγοι του πυροβολισμού. Ο δολοφόνος Σχινάς συνελήφθη επιτόπου.
Από δημοσίευμα της εποχής μαθαίνουμε ότι ο Α. Σχινάς (πριν γίνει δολοφόνος) είχε μείνει για ένα διάστημα στην Τσαριτσάνη και την Ελασσόνα. Παραθέτουμε μέρος του δημοσιεύματος: «Η κωμόπολις (Τσαριτσάνη) τον είχε γνωρίσει προ τετραετίας με την απαισίαν και καχεκτικήν όψιν του και τον ελεεινόν χαρακτήρα του. Πράγματι ο δολοφόνος Αλέξανδρος Σχινάς προ 4 ετών είχε έλθει…όπως έλεγεν αυτός είχε σκοπόν την πάσχουσαν υγείαν του την οποίαν ανέμενε να καλλιτερεύση το κλίμα μας… απεκαλύφθη ολίγας ημέρας μετά ότι ούτος ηγάπα την Διδασκάλισσαν Ελασσόνος…αυτή τον συνετήρει κατά την ενταύθα διαμονήν του…δεν ήθελε να δώσει λαβήν εις σχόλια εις την Ελασσόνα και εξέλεξε την κωμόπολιν μας ίνα εκ του σύνεγγυς απολαμβάνει των ερώτων του. Έκτοτε συνέζη μετά της ερωμένης του (στην Ελασσόνα) προς κοινόν σκάνδαλον των κατοίκων της Ελασσόνος».
Δηλαδή πρωτοεμφανίστηκε στην περιοχή Τσαριτσάνης το 1909, και πράγματι είχε πρόβλημα υγείας (φθισικός, η αρρώστια φυματίωση που θέριζε τότε κυρίως τους φτωχούς) και ήταν καχεκτικός. Άγνωστο από πού είχε γνωριστεί με την δασκάλα (το όνομά της αποσιωπάται), ίσως στη Αθήνα. Μετά στην Ελασσόνα «συνέζη» με την δασκάλα που τον «συνετήρει». Σήμερα θα λέγαμε ότι ήταν ένας «δύστυχος» άρρωστος νέος και η δασκάλα μια νέα που γινόταν θυσία γι’ αυτόν. Όμως η επαρχία τότε ενοχλούνταν αφού δεν ήταν παντρεμένο το ζευγάρι και φαίνεται ότι οι «σεμνοί» Ελασσονίτες τους άσκησαν πίεση και έτσι αυτοί έφυγαν προς την Κατερίνη. Ίσως αν δεν γινόταν ο κατατρεγμός να μη γίνονταν δολοφόνος. Ίσως, ποιος το ξέρει; Θυμήθηκαν τον Α. Σχινά στην Τσαριτάνη το 1913 όταν έγινε πρώτη είδηση με τη δολοφονία του βασιλιά. Δεν αναφέρει το δημοσίευμα περί πολιτικών απόψεων του Σχινά -περί αναρχισμού- ούτε αν είχε σχέση με κάποιον άλλον εκτός της διδασκάλισσας.
Από τα λίγα που έγιναν γνωστά για τη ζωή του ήταν ότι ήταν 43 ετών, είχε γεννηθεί το 1870 στις Σέρρες, και ότι είχε πάει και στη Νέα Υόρκη στις ΗΠΑ για λίγο. Στο Βόλο είχε προσπαθήσει ο Σχινάς να κάνει ένα σχολείο ως δάσκαλος, αλλά οι αρχές του το έκλεισαν. Ίσως να τα είχε βάλει με το κράτος. Στους 2 μήνες που κρατούνταν από τη Χωροφυλακή Θεσσαλονίκης τον ανάκριναν όμως δεν ανέλαβε Εισαγγελέας την ανάκριση και τα πρακτικά- έγγραφα όποια υπήρξαν, λέγεται ότι κάηκαν σε μία «ύποπτη» πυρκαγιά. Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε από τον Γ. Βεντήρη το πρώτο βιβλίο για τη δολοφονία αυτή, που έφερε τον φιλογερμανό διάδοχο Κωνσταντίνο στο θρόνο της Ελλάδος, με τα γνωστά αποτελέσματα της σύγκρουσης με τον εκλεγμένο Πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο που έφτασαν ως τον Εθνικό Διχασμό 1916-17 με τα απερίγραπτα γεγονότα του «αναθέματος», της μάχης στον Πειραιά λόγω αποκλεισμού από την Αντάντ των Αγγλογάλλων, την Κυβέρνηση Θεσσαλονίκης με το κίνημα της Εθνικής Αμύνης, έκπτωση του Κωνσταντίνου κ.λπ. Εκ του αποτελέσματος οι ως σήμερα συγγραφείς θεωρούν ότι ο Α. Σχινάς ή έδρασε ως βαλτός ή έγινε το όργανο της ανατροπής του πολιτικού σκηνικού προς όφελος των Γερμανών, ή μιας κλίκας (περί της γυναίκας του Κωνσταντίνου) του παλατιού. Σίγουρα διαφορετική θα ήταν η ιστορία της χώρας μας χωρίς τη δολοφονία αυτή του Γεωργίου.

 

1. Εφημ. «Θεσσαλία» του Βόλου 11/3/1913. Και Β. Πλάτανος, ΣΕΛΙΔΕΣ..1913-1940, 2020, σελ. 21-22).
2. Γιώργος Λαμπρινός, Η μοναρχία στην Ελλάδα, Αθήνα 1945 και 1973, σελ. 88.
Τάσος Βουρνάς, Ιστορία της Νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας, Πατάκη, Αθήνα, σελ. 140.
Γιάννης Κορδάτος. Κων/νος Σβολόπουλος , ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ τ. 33, σελ .117.



φωτο: Από εικόνα της εποχής, η στιγμή που ο Α.Σχινάς πυροβολεί τον Γεώργιο Α΄, στο βάθος ο Λευκός Πύργος

Πηγή: Ελευθερία Λάρισας

Δευτέρα 6 Μαΐου 2024

"Στον Καλό το Λόγο" - Μια ιδιαιτερότητα της Κρανιάς Ελασσόνας

 



Από τον Παύλο Λάλο,

Χρόνια Πολλά σε όλους.

"Στον  Καλό το Λόγο"

Μια ιδιαιτερότητα της Κρανιάς Ελασσόνας είναι να ονομάζεται η θρησκευτική τελετή της Ανάστασης "Καλός Λόγος". Λέμε "πάμε στον Καλό το Λόγο", ή "θα σε βρω στον Καλό το Λόγο" ή "βιαστείτε να προλάβουμε τον Καλό το Λόγο". με άλλα λόγια ο Καλός Λόγος είναι το μήνυμα (άγγελμα) της Ανάστασης που λέει ο Παπάς και οι Ψαλτάδες στην εκκλησία το βράδι του Μεγάλου Σαββάτου, το Χριστός Ανέστη, που συνοδεύεται με το Δεύτε λάβετε φως. Άρα για τους Κρανιώτες αυτό είναι το καλύτερο νέο, ο καλύτερος ΛΟΓΟΣ (φράση), που αξίζει να τονίζεται ως η εντυπωσιακότερη φράση- λόγος, γι' αυτό το ονομάζουν "Καλό Λόγο". Αυτό δεν απέκλειε τα παιδιά να κάνουν διαολιά με το "λάλημα"=σπάσιμο  της λαμπάδας των άλλων. Οι λαμπάδες οι ίδιες θα ανάβονταν και τη δεύτερη και τρίτη μέρα ώστε να καούν ολόκληρες, αυτό κατά το έθιμο. 

Παλιώτερα, θυμάμαι, στην Ανάσταση στην Κρανιά, με καλοκαιρία, μαζεύονταν τόσο μεγάλο πλήθος που γέμιζε όλο το ανοιχτό μέρος πέριξ του ναού Αγίου Δημητρίου Κρανιάς από τα Σπαπίδκα ως τον Τζήμο με τις αναμμένες λαμπάδες και όταν μετακινούνταν γέμιζαν οι δρόμοι από φώτα (λαμπάδων) σαν κολοφωτιές (πυγολαμπίδες), τα φώτα τότε λιγοστά, θέαμα απίθανο. Τώρα η διασπορά των Κρανιωτών στα πέρατα της γης μείωσε τον αριθμό αυτών που παραβρίσκονται στον "Καλό το Λόγο" στο χωριό.

Δεν ξέρω αν διπλανά χωριά χρησιμοποιούν αυτή την εξαιρετική φράση, αλλά διασταύρωσα και ξέρω πως στα πεδινά χωριά της Λάρισας την αγνοούν. 

Και του χρόνου.

Κυριακή 21 Απριλίου 2024

O πρώτος Κρανιώτης που ανήλθε στο αξίωμα του Πρωτοεπιστάτη του Αγίου ‘Ορους

 


Από τον Παύλο Λάλο, 

Ακόμη μία ανάρτηση, από την έρευνα για τις πρωτιές Κρανιωτών, που απέδειξαν το ανήσυχο πνεύμα τους.
Γρηγόριος Λαυριώτης (Παπαγιάννης κατά κόσμο).
O πρώτος Κρανιώτης που ανήλθε στο αξίωμα του Πρωτοεπιστάτη του Αγίου ‘Ορους (έδρα Καρυές), (περί το 1950-1960) ήταν ο παπα-Γρηγόρης (μοναχός Γρηγόριος του μοναστηριού Μεγίστης Λαύρας όπου αναδείχθηκε εκπρόσωπος και μέλος της τετράδας που με έδρα τις Καρυές γινόταν για ένα χρόνο Πρωτοεπιστάτης έκαστος της τετράδας). Ο Γρηγόριος ήταν κατά κόσμο Αχιλλέας Κων. Παπαγιάννης, γεν. το 1892, αδερφός του Θόδωρου Παπαγιάννη (Χαλιάκα το παρατσούκλι) παππού του συγγραφέα Χρίστου Ζαφείρη, με τρίτο αδερφό τον Λάζαρο, είχε και δύο αδερφές Μαρία σύζυγο Τάσιου Γ.Φακή & Βαγγελή σύζυγο Στέργιου Γκουνέλα.
Έμαθε ο παπα Γρηγόρης τα πρώτα γράμματα στην Κρανιά και μετά στο Άγιο Όρος (επ’ αυτού ο Χρίστος Ζαφείρης, γράφει στο βιβλίο Ο ΚΑΙΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ, 2019, σελ.70-81, «ο Παπα Γρηγόρης) έμαθε γράμματα εκεί…». Κατά τον ίδιο Χρ. Ζαφείρη (σε τηλεφωνική μας συνομιλία) ο παπα Γρηγόρης στη μονή Μεγίστης Λαύρας (εξ ου και Λαυριώτης) έμαθε γράμματα σε σχολή που λειτουργούσε εντός της Μονής και δεν νομίζει να φοίτησε στην Αθωνιάδα Σχολή. Όμως το κύρος που είχε ως μοναχός τον ανέδειξε ως Πρωτοεπιστάτη Αγίου Όρους, μια θέση που ήταν η διοίκηση του Α.Όρους από πλευράς των μοναχών, ενώ υπάρχει πάντα και ο πολιτικός Διοικητής Αγίου Όρους ως εκπρόσωπος του κράτους.
Ο τρόπος ανάδειξης του Πρωτοεπιστάτη είναι καθιερωμένο να γίνεται με την εκλογή πρώτα των τεσσάρων επιστατών από τις 4 ισχυρότερες Μονές, πίσω από τις οποίες στοιχίζονται άλλες 3-4 στην καθεμιά. Έτσι ο Γρηγόριος πρώτα εκλέγονταν από τη Μονή Μεγίστης Λαύρας, ως επιστάτης και μετά στην τετράδα γίνεται Πρωτοεπιστάτης (με σειρά) κάθε ένας της τετράδας για έναν χρόνο.
Επίσης ο Χρ. Ζαφείρης, μου είπε, ότι έγινε περισσότερες από μία φορά Πρωτοεπιστάτης Αγίου Όρους μετά το 1950 ως 1960.
Δημοσιεύω την πιο γνωστή φωτογραφία του ως
Πρωτοεπιστάτης το 1956 από έρευνα-αρχείο Κ.Κατσαρού.
Κάποιες φορές ο παπα Γρηγόρης επισκέπτονταν το γενέθλιο χωριό Κρανιά. Σε μία από αυτές στις 30 Δ/βρίου 1923 πήγε και στη Μονή Μεταμορφώσεως- Παλιοκαρυάς, όπου υπέγραψε στο κατάστιχο Επισκεπτών* «ταπεινός Προσκυνητής +Γ. λαυριώτης. Της αληθείας δικαζούσης πολλά μεν τα επαινετά ουχ ήττον όμως και πλείστα έχουσιν ανάγκην της ταχείας μερίμνης και επανορθώσεως, ακολουθεί υπογραφή», απόφθεγμα ωραία γραμμένο που φανερώνει την καλλιέργειά του στο γραπτό λόγο. (υπάρχει η υπογραφή του στο βιβλίο του Γ.Ι.Μπαλή)
Ο παπα Γρηγόρης παρότρυνε φτωχούς γονείς Κρανιώτες που είχαν αγόρια να τα στείλουν στο Άγιο Όρος για να σπουδάσουν, με βαθύτερο ίσως στόχο να γίνουν μοναχοί- ιερείς, όπως ο Βλάσιος κατά κόσμο Β.Κουτσογιάννης (ο μόνος που έγινε Επίσκοπος), ο Θεόφιλος (Βασίλης) Φαρμάκης που έγινε φημισμένος Αγιογράφος στον Οίκο Παχωμαίων (ζει ακόμη το 2024), ο επίσης Αγιογράφος Ακάκιος (όνομα;), ο Πουρνάρας (Τίτας) που έριξε τα ράσα, ο Θώμος Γιάννης-πατέρας του φιλόλογου Δημ. Θώμου, (καλόερος το παρατσούκλι), που έφυγε από το Α.Όρος. Απ' τους νεότερους ο Δημήτριος Κατσιούλης (Διάκος) είχε γίνει αγιογράφος, που έφυγε από το Άγιο Όρος- τον γνώρισα στην Περίσταση Κατερίνης- μετά πέταξε τα ράσα και παντρεύτηκε στην Καρδίτσα, γιατί λόγω όρκου μοναχικού δεν του επέτρεπαν να παντρευτεί και να γίνει ιερέας ως επιθυμούσε. Δεν ζει.
Ο παπα Γρηγόρης (Παπαγιάννης) πέθανε (1960-65) στην Αθήνα, όπου πήγε να εγχειριστεί και έσβησε πάνω στην εγχείρηση, θάφτηκε, άδοξα, σε κάποιο νεκροταφείο της Αθήνας, που δεν το γνωρίζει η οικογένειά του. «όταν αργότερα, γράφει ο Χ.Ζαφείρης, δοκίμασα να εντοπίσω το νεκροταφείο και τον τάφο του δεν μπόρεσα να βρω άκρη» (σελ.80).
Μάλλον κανείς μοναχός δεν τον συνόδευσε .
*Βλ. ΓΕΩΡ. Ι.ΜΠΑΛΗΣ, ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΛΑΙΟΚΑΡΥΑΣ ΤΗΣ ΚΡΑΝΙΑΣ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ-1919-1929,2018, σ.62.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στη μονή Παλιοκαριάς καταγράφεται στις 24-5 και στις 24-8- 1925 ένας ηγούμενος «πανοσιώτατος Γρηγόριος** Κ. Παπαϊωάννου», ενώ σε καταγραφή 22 Απριλ. 1926 και 1.8.1926 ηγούμενος αναφέρεται πάλι ο «Αρχιμανδρίτης Διον. Λάμαρης», και στις 26.4.1928. και 16.3.1929 (βλ.Γ.Ι.Μπαλής, 2018, σ.71 & 76).
**αυτός ο Γρηγόριος Κωνσταν. Παπαϊωάνου ίσως είναι μοναχός της Μονής (Παναγίας) Τσιούμας, Ελασσόνας κι όχι ο Κρανιώτης Γρηγόριος Κ. Παπαγιάννης. Ίσως να μετατέθηκε στη Μονή Παλιοκαρυάς για κάποιο λόγο, τον βρίσκουμε να υπογράφει στις 11/Νοεμ./1925 σε συμβόλαιο Μίσθωσης του καρπού βαλανιδιών (βαλανιδοκάρπου) δάσους Κορομηλιάς της Μονής Παλιοκαρυάς περιοχής Κρανιάς, έγγραφο αρχείου Ειρηνοδικείου Δεσκάτης, (***βλέπε άρθρο Κ.Σπανού, Ο ΔΕΣΚΑΤΙΩΤΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΔΡΟΜΠΟΎΡΑΣ ΕΝΟΙΚΙΑΣΤΗΣ…, περιοδικό Ξηροκρανιώτικα, Λάρισα, τ.30(2024), σ.16-17).
Ήταν ηγούμενος τότε στη Μονή Παλιοκαρυάς Κρανιάς ο παπα Δανιήλ(που το 1924 δεν αναφέρεται) και μοναχοί ο (Κρανιώτης) Γεράσιμος και ο Ιωαννίκιος, όπως φαίνεται κι από άλλες ενθυμήσεις στο ίδιο κατάστιχο.
(Σημειώνω ότι): κατά Ε.Ε.Λάλο, βιβλίο "Οι προγονικές ρίζες..." , ο γενάρχης των Παπαγιανναίων Κρανιάς είναι ένας Γιάννης Κοντογιάννης που ήρθε περί το 1800-5, από το Σιουπίκι Β.Ηπείρου, στο βουνό Οξυά, περιπλανόμενος- φυγάς νέος 17 χρονών, και περιμαζεύτηκε από κάποιον Κρανιώτη που τον έφερε στην Κρανιά. Γνώριζε λίγη ψαλτική και έτσι μετά παντρεύτηκε κι έγινε παπάς στην Κρανιά, παπα Γιάννης, που ως συνήθως καταγράφτηκε ως επίθετο. Πολλοί οι απόγονοι του Παπά αυτού και ορισμένοι αποκτούσαν παρατσούκλι, όπως τα παρατσούκλια Μπακαλοϊάννης, Ντρίζος, Μέμτσιος, Κολούσιος, Πετσοϊάννης, Φάφας(=ο φωτογράφος), Τζελομήτρος, Τζέλος, Τζιλοϊάννης(ο δεύτερος παπα Γιάννης που γεν. γύρω στο 1910-11), Ντόβας, Χαλιάκας( ο Θόδωρος)., αλλά και ένα παρατσύκλι που έγινε επίσημο επίθετο, το Τζήμος (οικογένεια με τον φούρνο).

Φωτο: Χ.Ζέγκου 1956. Στη σκάλα του Πρωτάτου Καρυών Αγίου Όρους, ο Πρωτοεπιστάτης παπα Γρηγόριος, με τον τότε πολιτικό Διοικητή Αγίου Όρους και μοναχούς

Δευτέρα 25 Μαρτίου 2024

Ο πρώτος Κρανιώτης που διώχθηκε από τον Αλή Πασά

 


Γράφει ο Παύλος Λάλος,

Χρόνια Πολλά σήμερα 25 Μαρτίου, που μας φέρνει μνήμες -συνειρμούς " χρόνια δοξασμένα, νάτανε το '21 νάρθει μια στιγμή..".

Υπάρχουν όμως και ήρωες τοπικοί που ούτε τα χωριά τους δεν τους τιμούν, ενώ θα έπρεπε. Πριν από μέρες στις 13/3/24 άρχισα να γράφω για τις πρωτιές Κρανιωτών, για νάχουμε αυτογνωσία, όσοι είμαστε από την Κρανιά Ελασσόνας. Σήμερα σαν 2η συνέχεια θα γράψω για ορισμένους Κρανιώτες που τον καιρό  της τουρκοκρατίας υπέστησαν διώξεις για το χωριό, κυρίως, λόγω θέσης τους στα κοινά. Αιωνία τους η μνήμη.

4.Ο πρώτος Κρανιώτης που διώχθηκε από τον Αλή πασά, και επέστρεψε στην Κρανιά- Ξηροκρανιά (επιβίωσε) από φυλάκιση στα Γιάννενα του Αλή πασά (περί το 1800) ήταν ένας  Προεστός Δαγκλής (Καπατσιόλης το παρατσούκλι, από τον οποίο προέρχονται οι Καπατσιολαίοι -Δαγκλήδες). (Την πληροφορία  κατέγραψε από γεροντότερους ο συγγραφέας Ελ.Ε.Λάλος: βιβλίο ΚΡΑΝΙΑ-Ιστορία Λαογραφία, 1η έκδοση 1985, σελ.134, «ομηρία έξι προεστών στα Γιάννενα». Στη 2η έκδοση, Α΄τόμος σελ. 294).  Ήταν ο Δαγκλής στη δημογεροντία Κρανιάς, το τότε Κοινοτικό Συμβούλιο- Προεστοί, μαζί με άλλους 5 οι οποίοι όμως δεν διασώθηκαν τα ονόματά τους, οι 5 δεν άντεξαν στις ταλαιπωρίες. Όλοι αρνήθηκαν να υπογράψουν παραχώρηση του χωριού Κρανιά-Ξηροκρανιά στον Αλή πασά και μετατροπή σε τσιφλίκι του (θα έχαναν την αυτοτέλειά τους και θα μοιράζονταν τα έσοδά τους με τον πασά), ενώ ως τότε ήταν Ελευθεροχώρι  και πλήρωναν λιγότερους  φόρους. Και της Βερδικούσιας ο Έλληνας Μουχτάρης(=πρόεδρος) παπα Θανάσης αρνήθηκε και φυλακίστηκε, κατά την παράδοση που κατέγραψε στο βιβλίο του ΒΕΡΔΙΚΟΥΣΙΑ, ο φίλος Θανάσης Δήμκος. Ο Αλή πασάς ακολουθούσε αυτή τη μέθοδο, με φοβέρες απόσπαση υπογραφής από τους Δημογέροντες παραχώρησης σ’ αυτόν του χωριού ως τσιφλίκι του, τάχα αυτοβούλως –σατανική μέθοδος. Σε όσα χωριά υπέκυψαν έβαζε κάποιον Τουρκαλβανό (άνθρωπό του) για επιστάτη. Το αναφέρει και ο Αντρέας Καρκαβίτσας στο μυθιστόρημά του «Ο ζητιάνος».

5.Ο πρώτος Κρανιώτης που πήγε στην Πόλη (Κωνσταντινούπολη) τιμωρία ως εξόριστος «υπό επιτήρηση» για 4 χρόνια, μαζί με άλλους τρεις Κρανιώτες (δεν σώζονται τα ονόματά τους) ήταν ο Αθανάσιος Γκουνέλας (παπα Θανάσης στη συνέχεια) γεννημένος το 1857- πέθανε το 1929 (στοιχεία από άρθρο του Λάμπρου Ν.Γκουνέλα, «Ο παπα-Θανάσης Γκουνέλας, ο προπάππος μου», ΚΡΑΝΙΩΤΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ, 2011, σ.7-9).

Ο Θανάσης 10-11 χρονών αρχικά στάλθηκε από την οικογένειά του στο μοναστήρι της Παλιοκαρυάς (Μεταμορφώσεως) Κρανιάς Ελασσόνας, για βοσκός- τζιουμπανάκι, αλλά τον κράτησαν οι μοναχοί στο μοναστήρι και του δίδαξαν γράμματα και ψαλτική. Στα 18 του επέστρεψε στην Κρανιά και έγινε δάσκαλος, (δεν ξέρουμε αν ήταν ο πρώτος) στο υπάρχον Σχολείο. Αρραβωνιάστηκε την κόρη του Παπανικολάου (Γκιάτα). Έγινε μια αντίδραση των κατοίκων για τους βαρείς φόρους που επέβαλαν οι Τούρκοι και συνελήφθη ο δάσκαλος Θανάσης ως ένας υπεύθυνος με άλλους 3 και τους εξόρισαν στην Πόλη για να τους έχουν υπό έλεγχο. Πήρε χάρη (όταν γέννησε η Σουλτάνα) και γύρισε (1883) στο χωριό. Τότε παντρεύτηκε (τα είχαν κανονίσει οι μάνες-συμπεθέρες) τη Μαρία του Στέργιου Δαγκλή, και αμέσως χειροτονήθηκε παπάς, γνωστός ως  παπα-Θανάσης Γκουνέλας. Απέκτησε 6 τέκνα: 3 αγόρια Λάμπρο, Στέφανο, Κώστα και 3 κόρες Ευθυμία, Αναστασία, Βασιλική. Στη ζωή του είδε και την απελευθέρωση το 1912 και υπέστη διάφορα που επιβάρυναν την υγεία του, όπως ξύλο από απόσπασμα δίωξης ληστών. Πέθανε στα 72 του χρόνια.

Δευτέρα 26 Φεβρουαρίου 2024

Με επιτυχία η "Λεξάντρα" στη Θεσσαλονίκη (ΦΩΤΟ)

 


Με επιτυχία δόθηκε στην αίθουσα του Συνδέσμου Κρανιωτών Θεσ/νίκης Η ΧΡΑΠΑ, Άνω Τούμπα, η παράσταση ΛΕΞΑΝΤΡΑ ή το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον, του Π.Λάλου, το περασμένο Σάββατο 24 Φεβρ. Στις φωτο ο σκηνοθέτης Θεόφιλος Λάλος μιλάει στο πέρας της παράστασης και ο Π.Λάλος με όλους τους συντελεστές (ηθοποιούς).