Φίλος συμπατριώτης μας μάς απέστειλε το link της Βικιπαίδειας στο οποίο περιλαμβάνεται το παρακάτω άρθρο σχετικά με την Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Παλαιοκαρυάς στην Κρανιά Ελασσόνας. Πρόκειται για ένα πραγματικά ενδιαφέρον άρθρο και ευχαριστούμε θερμά τον συμπατριώτη μας για την αποστολή του.
Εισαγωγή – Χρονολόγηση
Μεταξύ όλων των Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών μνημείων της Ιεράς Μητροπόλεως Ελασσόνας, εξέχουσα θέση καταλαμβάνει και η Ιερά Μονή της Θείας Μεταμορφώσεως του Σωτήρος «Παλαιοκαρυάς» Κρανέας. Η Ιερά Μονή είναι χτισμένη σε απόσταση 10χμ. νότια της Κρανιάς, σε πλαγιά του ορεινού όγκου των Αντιχασίων ορέων και φέρει την ονομασία Μονή «Καρυάς» ή «Παλαιοκαρυάς».
Για πολλά χρόνια δεν γνωρίζαμε την χρονολογία ίδρυσης του μοναστηριού. Πολύτιμη προσφορά στην έρευνα αυτή αποτέλεσαν οι ενθυμήσεις από τον κώδικα του μοναστηριού, που αναδημοσίευσε ο Κ. Σπανός στο βιβλίο του με τίτλο «Ενθυμήσεις και Επιγραφές της περιοχής Δεσκάτης», που αναφέρονται σε διάφορες δραστηριότητες και σε συμβάντα του Μοναστηριού από το 1648-1897. Αν και δεν αναφέρεται σ’ αυτές πουθενά το έτος ίδρυσης συμπεραίνουμε ότι το μοναστήρι δεν είχε πολλά χρόνια κτιστεί πριν το 1648. Από επιγραφή που βρέθηκε κάπου στο τέμπλο της εκκλησίας αναφέρεται ότι «Α Ν Α Κ Ε Ν Ι C Θ Η Ω Π Α Ρ Ω Ν Τ Ε Μ Π Λ Ο S … Ε Π Ι Ε Τ Ο Υ Σ Ζ Ρ Λ Σ Τ », δηλαδή το 1628. Επίσης, σύμφωνα με την ενθύμηση 20 του κώδικα, το μοναστήρι ξαναχτίστηκε εκ θεμελίων το 1792, η δε εκκλησία, στο τέμπλο της οποίας υπάρχει η παραπάνω επιγραφή, ξαναχτίστηκε, σύμφωνα με την ενθύμηση 24, το 1806. Καταλήγουμε ότι η επιγραφή αφορά το παλιό τέμπλο του ναού, που ίσως μεταφέρθηκε στη νέα εκκλησία και μας ενημερώνει πότε τελείωσε ο προηγούμενος ναός, που θεμελιώθηκε κατά την ίδρυση του μοναστηριού. Έτσι, λύνεται το πρόβλημα της χρονολογίας ίδρυσης του μοναστηριού, που θεωρείται συμβολικά το 1628, έτος αποπεράτωσης των εργασιών του ναού.
Σήμερα από τα κτίσματα της Μονής σώζονται το Καθολικό, ο Πύργος και το Αγίασμα. Η Ιερά Μονή πανηγυρίζει στις 6 Αυγούστου εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.
Το μοναστήρι αποτελούνται έως και τις αρχές του περασμένου, από δύο συνεχόμενα οικοδομικά τετράγωνα, ίσα σχεδόν μεταξύ τους. Στην ανατολική πλευρά του μοναστηριού βρίσκονταν το 1ο οικοδομικό τετράγωνο, που ήταν το νεότερο, και αποτελούσε το προαύλιο του μοναστηριού. Περιβάλλονταν από αρκετά ψηλό τοίχο και είχε είσοδο από τη βορειοανατολική πλευρά του. Στην ανατολική και νότια πλευρά υπήρχαν διάφορα κτίρια, που τα μεν ισόγεια τους χρησίμευαν ως βοηθητικοί ή αποθηκευτικοί χώροι, τα δε ανώγεια για διαμονή του εργατικού ή υπηρετικού προσωπικού του μοναστηριού.
Δυτικότερα βρίσκονταν το 2ο οικοδομικό τετράγωνο, που ήταν και το κύριο οικοδομικό συγκρότημα και το παλαιότερο χρονολογικά. Είχε δύο εισόδους μία ανατολική και μία δυτική, στη μέση είχε αυλή στο κέντρο της οποίας ήταν η εκκλησία.
Το καθολικό
Αρχιτεκτονικός Τύπος
