Θεσσαλικό Ημερολόγιο: Νέος Τόμος (89ος) - Περιεχόμενα

 

ΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΚΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΥ 89ου ΤΟΜΟΥ 

ΝΤΑΣΙΟΣ ΦΩΤΗΣ, Οι επικράτειες των αρχαίων θεσσαλικών πόλεων 

SPRAWSKI SLAWOMIR, Σχόλια για τον Ακρίσιο, τον μυθικό ιδρυτή της Λάρισας

KAYAPINAR LEVENT – KAYAPINAR AYSE, Ο Γόλος (Βόλος) στην 

   οθωμανική απογραφή του 1521

ΓΟΥΛΟΥΛΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, Είναι η Λάρισα η ανώνυμη πόλη  που αλώ- 

    θηκε από τον βούλγαρο ηγεμόνα Συμεών το 918 (Κεκαυμένος, κεφ. 33,  Διήγηση Γ΄);                                                                                              

ΚΛΗΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΘ., Το υπόμνημα εκλογής του επισκόπου Θαυμακού Συμεών στη Μονή της Πέτρας Καταφυγίου (Μάιος 1659)

ΣΠΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Κ., Φυλακισμένοι Θεσσαλοί μετά την επανάσταση του 1854 

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΤΑΣΟΣ Γ., Η αγορά της Αιγάνης του Κάτω Ολύμπου από  τους κατοίκους της το έτος 1927

ΒΑΡΑΚΛΙΩΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΙΑΝΤ., Ο Απηλιώτης άνεμος και η κατα

στροφή  μεγάλου μέρους του περσικού στόλου στις ανατολικές ακτές  του Πηλίου τον Αύγουστο του 480 π.Χ.     

ΖΥΓΟΥΡΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ, Οι συγκοινωνίες στα Τρίκαλα την εποχή της ενσωμάτωσης στο ελληνικό κράτος (1881) 

ΤΑΤΣΙΟΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ, Η Παιδεία στην περιφέρεια της Αγιάς τους 18ο-19ο αιώνες 

ΣΤΕΦΑΝΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ, Πληροφορίες για τον οικισμό Αγία Τριά-δα  της Καρδίτσας    

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, Επίσκοποι των Σταγών της περιόδου 1537/1538-1808

ΤΖΕΛΛΑ ΣΟΦΙΑ, Το συμβόλαιο πώλησης του χωριού Γοργοβίτες του Πα-λαμά (1900)

   ΜΠΡΕΝΤΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΠ., Η διαμάχη Πορτινών  και Μπελε-τσιωτών  για το νερό του Πορταϊκού. Τα σύνορα των χωριών και η οριστική λύση  του θέματος   

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩ., Η συμμετοχή του Παναγιώτη Νικοτσάρα στον  Επαναστατημένο Όλυμπο

ΧΑΝΙΚΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, Αναδίφηση στα αρχεία της Μητροπόλεως 

   Τρίκκης

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, Ο ζωγράφος Ιωάννης Στεργίου, ένας Καλλιτέχνης του 19ου αι. από το Κακοπλεύρι της Καλαμπάκας 

ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜ., Η πρώτη απόπειρα πριν από 70 χρό-νια έκδοσης των απάντων του Ρήγα Βελεστινλή από τον Λέανδρο Βρα-νούση 

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, 14 έγγραφα από το αρχείο της Τσαρι-τσάνης   αναφερόμενα στις  μονές Αγ. Αθανασίου και Αγ. Δημητρίου (1804-  1847)     

ΚΑΛΟΥΣΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ., Τρικαλινά Σύμμεικτα ΝΣΤ΄ 

ΦΟΥΡΤΟΥΝΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, Εννιά ανέκδοτα έγγραφα του Τρικερίου από το αρχείο του δημάρχου Νικ. Φουρτούνα (1774-1844) 

ΜΥΛΩΝΑΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Τρία πωλητήρια έγγραφα από υον κώδικα 59 της Μονής Αγ. Βησσαρίωνα – Δουσίκου (1760-1784) 

ΜΑΓΑΛΙΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, Το έθιμο του ‘Λάζαρη’ στην ευρύτερη περιοχή  του Παλαμά της Καρδίτσας

ΒΟΥΖΑΞΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, Προϊστορικές θέσεις στο νοτιοα-νατολικό άκρο της πεδιάδας της Καρδίτσας   

ΚΑΡΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ, Δύο αγωνιστές του 1821. Ο Τρικαλινός Ευ στάθιος Παπαευθυμίου και ο Θεσσαλός Κώστας Μιχαήλ

ΑΓΓΕΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ., Η ‘Απιστία’ των Χριστιανών της Καρδί-τσας   και η απελευθέρωση του Φαναρίου (1404)

ΝΑΚΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚ., Το Βλαχογιάννι της Ελασσόνας την περίοδο 1506-1570, με βάση τρεις οθωμανικές απογραφές

ΤΖΟΥΜΕΡΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Ο ‘κατατρεγμός’ του μητροπολίτη Λαρί   σης Ανανία (1837-1853) από τους Χριστιανούς της επαρχίας του μέσα από ανέκδοτα έγγραφα

ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΔΗΜ., Έγγραφα του Ελληνόκαστρου των Τρικά-λων στο αρχείο του συμβολαιογράφου Νικ. Αγιόψυχου 

ΚΑΟΥΝΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, Άγνωστοι Πηλιορείτες αγωνιστές του 1821  

ΠΛΑΤΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Φ., Διορισμοί και μεταθέσεις δασκάλων. Μέ-ρος τέταρτο. Διορισμοί και μεταθέσεις δασκάλων στον  νομό Μαγνησίας

ΠΟΥΛΙΑΝΙΤΗΣ ΚΩΣΤΑΣ, Ονοματεπώνυμα στου Πυργετό των Τρι-κάλων κατά την περίοδο 1911-1922  

ΡΕΧΑ ΚΑΤΕΡΙΝΑ, Η υδροκίνηση στο Λιβάδι της Ελασσόνας. Οι νε-ρόμυ λοι του Τιτιρέτσιου - Καπρίνη

ΝΤΑΛΛΑ ΑΘΑΝΑΣΙΑ, Περιλήψεις των εγγράφων του αρχείου του συμβολαιογράφου της Λάρισας Αναστασίου Β. Φίλιου (11.11.1881 - 2.1.1887) 

ΡΟΥΣΚΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ – ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΙΦΙΓΈΝΕΙΑ, Λάρισα, Ο 

    κόσμος των εφημερίδων. Τρεις εφημερίδες με τίτλο Κήρυξ της πόλης

ΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΘ., Η ‘Σιδηρά Δεκαετία’ (1912-1922) και οι ε-πιπτώ-

   σεις στο ανθρώπινο δυναμικό της Κάπουρνας Μαγνησίας   

ΠΛΗΘΑΡΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΑΠ. – ΝΑΚΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΝΙΚ., Από τα βοσκο   τόπια των Αγράφων στα χειμαδιά της Ακαρνανίας. Από το Πετροχώρι  στη Χρυσοβίτσα του Αστακού

ΚΑΤΣΑΡΑΣ ΝΙΚΟΣ ΙΩ., Πρωτοχρονιάτικα έθιμα στον οικισμό Σκο-πιά της Ελασσόνας    

   ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ

Μνήμη και ταυτότητα της Θεσσαλίας μέσα από τα «Θεσσαλικά Τοπωνύμια» – Παρουσιάστηκαν στο Γαλλικό Ινστιτούτο (ΦΩΤΟ)

 

Πραγματοποιήθηκε στο Γαλλικό Ινστιτούτο η παρουσίαση του σημαντικού έργου του Κώστα Σπανού, «Θεσσαλικά Τοπωνύμια». Την εκδήλωση προλόγισαν και ανέλυσαν οι φιλόλογοι Σταύρος Γουλούλης και Δημήτρης Παπαβασιλείου, αναδεικνύοντας τη συμβολή του συγγραφέα στη μελέτη και διάσωση της θεσσαλικής πνευματικής και γλωσσικής κληρονομιάς.

Ο Κώστας Σπανός, ήδη γνωστός από τα έργα του και την έκδοση του «Θεσσαλικού Ημερολογίου», επιβεβαιώνει με το νέο του βιβλίο «Θεσσαλικά Τοπωνύμια» τον χαρακτηρισμό του ως ενός συνεπούς και καταξιωμένου «Θεσσαλολόγου». Οι 272 σελίδες του έργου αποτελούν καρπό εικοσαετούς έρευνας και συστηματικής μελέτης, όπως επισημάνθηκε, με βιβλιογραφία που εκτείνεται σε 20 σελίδες και μαρτυρεί την επιστημονική τεκμηρίωση της εργασίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη σημασία της καταγραφής των τοπωνυμίων, καθώς όπως σημειώνει ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογό του, ο αναδασμός, η εγκατάλειψη της ορεινής κτηνοτροφίας και η αλλαγή του τρόπου ζωής έχουν οδηγήσει στην εξαφάνιση πολλών τοπικών ονομασιών. Η συστηματική αυτή καταγραφή λειτουργεί, επομένως, ως πράξη διάσωσης της συλλογικής μνήμης.

Όπως τονίστηκε από τους ομιλητές, τα τοπωνύμια που συγκεντρώθηκαν προέρχονται από ολόκληρο τον θεσσαλικό χώρο και αποδεικνύουν ότι οι μηχανισμοί δημιουργίας τους, για τον προσδιορισμό συγκεκριμένων τόπων, παρουσιάζουν ενιαία χαρακτηριστικά σε όλη τη Θεσσαλία. Ο συγγραφέας δεν επιχείρησε εκτενή ετυμολογική ανάλυση, έργο που ανήκει στη γλωσσολογική επιστήμη, ωστόσο όπου υπήρχε τεκμηριωμένη ετυμολογία την παρέθεσε με προσοχή και αναφορά στις πηγές.

Ιδιαίτερη μνεία έγινε και στη συμβολή φίλων και συνεργατών του συγγραφέα από όλη τη Θεσσαλία, καθώς και στην υποστήριξη του Κώστα Σαμαρά, συνταξιούχου φυσιοθεραπευτή και μεταφραστή γαλλικών κειμένων σχετικών με την ιστορία της αρχαίας Θεσσαλίας, τον οποίο ο ίδιος ο συγγραφέας ευχαριστεί για την πολύτιμη συνδρομή του στην έκδοση.

Δείτε τις σχετικές φωτογραφίες:

Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846

 

Είναι πραγματικά μεγάλη ευλογία για τη Λάρισα, τη Θεσσαλία και την επιστήμη της Ιστορίας η ανελλιπής έκδοση του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" από το 1980. Το "Θεσσαλικό Ημερολόγιο" ίδρυσε, διευθύνει και εκδίδει ο ακούραστος φιλίστωρ συμπατριώτης μας, από τη Δεσκάτη Γρεβενών, Κώστας Σπανός, ο οποίος τιμήθηκε από την ελληνική Πολιτεία δια του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας για την όλη προσφορά του στην Ιστορία και στα Γράμματα εν γένει. 

Στον προηγούμενο, 85ο Τόμο, του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" (Άνοιξη 2024) συμμετείχε και ο συμπατριώτης μας ερευνητής της ιστορίας, συγγραφέας και συνεργάτης του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" Γιώργος Ι. Μπαλής με θέμα: "Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846". Πρόκειται για μία ακόμη σημαντική μελέτη του Γιώργου Μπαλή δια της οποίας πληροφορούμαστε για την ιστορία του χωριού μας, τις οικογένειες του, αλλά και ξεχωριστά για τα πρόσωπα των οικογενειών αυτών και μάλιστα ακόμη και με χαρακτηριστικές λεπτομέρειες της εξωτερικής τους εμφάνισης. Έτσι, ο Γιώργος Μπαλής κατορθώνει όχι μόνο να ανασκάψει ιστορικά το χωριό μας κατ' αυτήν την περίοδο της Τουρκοκρατίας, στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά ακόμη περισσότερο να διεισδύσει και στην ανθρωπογεωγραφία των οικογενειών της Κρανιάς. 

Στη συνέχεια παραθέτουμε εξ ολοκλήρου τη σχετική έρευνα του Γιώργου Μπαλή εκφράζοντας παράλληλα και τις ευχαριστίες μας προς το πρόσωπο του εκδότη του "Θεσσαλικού Ημερολογίου"  Κώστα Σπανού για την άδεια της δημοσίευσής της. 

Τιμήθηκε ο Δ. Καλούσιος συνεργάτης του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" (ΦΩΤΟ)

 

Την Κυριακή 19 Οκτωβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε, σε κλίμα συγκίνησης και σεβασμού, τιμητική εκδήλωση αφιερωμένη στον κ. Δημήτριο Γ. Καλούσιο, φιλόλογο, συγγραφέα και ιστορικό ερευνητή, για την πολύχρονη και ανεκτίμητη συμβολή του στην ανάδειξη και τεκμηρίωση της ιστορίας της Θεσσαλίας και ιδίως της ευρύτερης περιοχής των Τρικάλων. Ο κ. Καλούσιος, με το πλήθος των δημοσιευμένων ιστορικών του μελετών και, κυρίως, με τη συστηματική και υποδειγματική αξιοποίηση των ενθυμήσεων των εκκλησιαστικών βιβλίων ως πρωτογενούς ιστορικής πηγής, προσέφερε στην τοπική ιστοριογραφία ένα έργο σπάνιας ακρίβειας, ευσυνειδησίας και συνέπειας, εμπλουτίζοντας ουσιαστικά τη γνώση για το παρελθόν του τόπου και φωτίζοντας άγνωστες πτυχές της κοινωνικής και εκκλησιαστικής ζωής.

Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο του Ιερού Ναού Αγίου Αθανασίου Πυργετού. Για τον τιμώμενο και το επιστημονικό του έργο μίλησαν δύο γνωστές προσωπικότητες των γραμμάτων: ο εκδότης του «Θεσσαλικού Ημερολογίου» κ. Κώστας Σπανός και ο φιλόλογος κ. Δημήτρης Παπαβασιλείου, οι οποίοι ανέδειξαν την ακρίβεια, την ερευνητική μεθοδικότητα και τον σεβασμό προς τις πηγές που χαρακτηρίζουν το σύνολο των μελετών του. Μετά το τέλος των ομιλιών, ο κ. Σπανός, εκ μέρους του «Θεσσαλικού Ημερολογίου», τίμησε τον κ. Καλούσιο απονέμοντάς του τιμητική πλακέτα, ενώ ο τοπικός πολιτιστικός σύλλογος και η ενορία προσέφεραν επαίνους, αναγνωρίζοντας την προσφορά του ως κεφάλαιο πολιτιστικής μνήμης για τον τόπο.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης προβλήθηκε, επίσης, το ντοκιμαντέρ του Βασίλη Τσολάκη για τη Μονή Αναπαυσά των Μετεώρων, το οποίο προλόγισε ο ίδιος ο δημιουργός. Συνδιοργανωτές της τιμητικής εκδήλωσης υπήρξαν το «Θεσσαλικό Ημερολόγιο», η Ενορία του Αγίου Αθανασίου Πυργετού και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πυργετού «Η Πρόοδος», που με κοινή μέριμνα τίμησαν έναν ερευνητή του οποίου το έργο συνιστά πολύτιμο κτήμα για τη συλλογική μνήμη και την τοπική ιστορική αυτογνωσία.

Ακολουθούν οι φωτογραφίες από την εκδήλωση: 

Οι «Θεσσαλοί Κωδικογράφοι» του Κώστα Σπανού

 * ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΑΚΑΤΑΠΟΝΗΤΟΥ ΛΑΡΙΣΑΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ * ΜΙΑ ΚΑΤΑΔΥΣΗ ΣΤΗ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΗ ΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

 

«Η μεν χειρ η γράψασα, σήπεται τάφω• η δε βίβλος στέκεται, εις χρόνους πλείους»: δηλαδή «το χέρι που έγραψε, σαπίζει μέσα στον τάφο, μα το βιβλίο στέκει για πολλούς καιρούς ακόμα», μια συγκινητική φράση που συνάντησε ο Κώστας Σπανός μελετώντας κώδικες για να βρει τους Θεσσαλούς κωδικογράφους, οι οποίοι περιέχονται στο ομώνυμο βιβλίο του που κυκλοφόρησε μόλις πριν από λίγες μέρες. Η φράση εκφράζει τη ματαιότητα της ανθρώπινης ζωής και την αθανασία της γραφής, ο άνθρωπος πεθαίνει, αλλά το έργο του -η γραφή, η γνώση, η δημιουργία- μένει και τον ξεπερνά στον χρόνο, συγκίνησε τον Κώστα Σπανό και χαρακτηριστικά το αναφέρει μιλώντας στην «Ε» με αφορμή το νέο του βιβλίο με το τίτλο «Θεσσαλοί Κωδικογράφοι (16ος–19ος αιώνας)», που φωτίζει μια σχεδόν ανεξερεύνητη πτυχή της πνευματικής ιστορίας της Θεσσαλίας. Με αφορμή την κυκλοφορία του, ο συγγραφέας μίλησε στην «Ε» για το πολυετές ερευνητικό του έργο και τη σιωπηλή προσφορά των μοναχών-γραφέων που διέσωσαν τη γνώση μέσα στους αιώνες.

«Από το 1980 που κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος του Θεσσαλικού Ημερολογίου άρχισα να συγκεντρώνω κάθε πληροφορία που αφορούσε τη Θεσσαλία», αφηγείται ο Κώστας Σπανός. «Αποδελτίωνα τα πάντα. Μέσα σε περίπου σαράντα χρόνια συγκέντρωσα ένα τεράστιο αρχείο, χάρη στο οποίο εξέδωσα διάφορους τόμους».

Η νέα αυτή έκδοση, όπως λέει, ήταν η πιο απαιτητική. «Είναι πολύ δύσκολο να εντοπίσεις τα ονόματα των ανθρώπων που αντέγραφαν τα χειρόγραφα. Οι περισσότεροι ήταν μοναχοί σε θεσσαλικά μοναστήρια, που συχνά δεν ανέφεραν την πατρίδα τους. Έπρεπε να βρω όσους υπέγραφαν τα έργα τους και δήλωναν καταγωγή. Έτσι, επί δεκαετίες εντόπιζα κώδικες σε μοναστήρια και βιβλιοθήκες σε όλο τον κόσμο — στα Μετέωρα, στην Ολυμπιώτισσα, στον Σπαρμό, στο Άγιον Όρος, αλλά και στα Ιεροσόλυμα, στην Άγκυρα, στην Ισπανία, ακόμη και στην Αρμενία».

ΚΩΔΙΚΑΣ ΚΑΙ ΚΩΔΙΚΟΓΡΑΦΟΣ

Ερωτώμενος ο κ. Κώστας Σπανός τι είναι κώδικας και ποιος είναι ο κωδικογράφος εξηγεί με γλαφυρότητα: «Κώδικας είναι ένα χειρόγραφο βιβλίο που κάποιος αντέγραψε. Δεν είναι δικό του έργο, παίρνει ένα βιβλίο, ένα Ευαγγέλιο ή ένα έργο αρχαίων Ελλήνων και το αντιγράφει. Άλλοτε το πουλούσε σε εκκλησίες που δεν μπορούσαν να αγοράσουν έντυπα της Βενετίας, άλλοτε το δώριζε. Έτσι διασώθηκαν όχι μόνο εκκλησιαστικά αλλά και κοσμικά κείμενα. Οι περισσότεροι κωδικογράφοι ήταν μοναχοί, συχνά άνθρωποι απλοί, ολιγογράμματοι, που όμως με υπομονή και πίστη αντέγραφαν γράμμα προς γράμμα, σαν ζωντανές φωτοτυπικές μηχανές της εποχής».

Μια χαρακτηριστική ιστορία αφορά έναν καλόγερο από τη Μονή του Αγίου Βησσαρίωνα, γνωστή και ως Δούσικο, κοντά στα Τρίκαλα. «Ο άνθρωπος αυτός υπέγραφε ως “χοιροβοσκός”. Ήταν πράγματι χοιροβοσκός, χωρίς μόρφωση, και όμως αντέγραψε έναν τεράστιο κώδικα όπου κατέγραψε όλα τα πατριαρχικά και μητροπολιτικά έγγραφα της μονής. Μια δουλειά τεράστια, που σώζει ως σήμερα την ιστορία του τόπου του».

ΣΚΟΤΑΔΙ ΚΑΙ ΦΩΣ

Ο Κώστας Σπανός υπογραμμίζει ότι μέσα σε εποχές «σκοταδιού» αναδείχθηκαν άνθρωποι του πνεύματος. «Πολλοί Θεσσαλοί λόγιοι καλλιέργησαν τη γραφή σε μια περίοδο δύσκολη. Στα μοναστήρια, όπως στα Τρίκαλα ή στην Ολυμπιώτισσα, λειτουργούσαν ήδη από τον 16ο αιώνα μικρά σχολεία. Οι δάσκαλοι διάβαζαν, δίδασκαν, αντέγραφαν. Οι κώδικες που άφησαν πίσω τους αποτελούν πολύτιμη πηγή όχι μόνο για την εκκλησιαστική, αλλά και για τη γενική ιστορία της Θεσσαλίας».

Ορισμένα χειρόγραφα, όπως επισημαίνει, περιέχουν και «δρομολόγια» των μοναχών όταν έβγαιναν για ζητεία στα χωριά. «Από αυτά τα σημειώματα -τις λεγόμενες “προθέσεις” ή “παρουσίες”- αντλούμε πληροφορίες για εκατοντάδες οικισμούς της Θεσσαλίας ήδη από το 1520. Είναι οι αρχαιότερες ελληνικές πηγές για τη ζωή εκείνης της εποχής».

Από τα πιο συγκινητικά στοιχεία του βιβλίου είναι τα «κωδικογραφικά σημειώματα» που έγραφαν οι ίδιοι οι γραφείς στο τέλος του έργου τους. Ο Κώστας Σπανός απαγγέλλει ένα από αυτά με θαυμασμό:

«Η μεν χείρ η γράψασα σήπεται τάφω, η δε γραμμή μένει μέχρι τερμάτων»

«Δηλαδή», εξηγεί, «εγώ που έγραψα αυτό το βιβλίο θα πεθάνω, δεν θα με θυμάται κανείς, αλλά η γραφή μου θα μείνει για πάντα. Είναι συγκλονιστικό. Διαβάζεις τα λόγια τους και νιώθεις ρίγος. Βλέπεις το πάθος με το οποίο δούλευαν, τη συνείδηση πως δημιουργούν κάτι που θα ξεπεράσει τη ζωή τους».

Συνολικά, ο Κώστας Σπανός εντόπισε 182 επώνυμους Θεσσαλούς κωδικογράφους, ενώ πολλοί ακόμη παραμένουν ανώνυμοι, «καλόγεροι που άφησαν μόνο τη γραφή τους ως μαρτυρία ύπαρξης».

Η ΕΠΙΜΟΝΗ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ

Η αναζήτηση των χειρογράφων τον οδήγησε σε βιβλιοθήκες της Ευρώπης και της Ανατολής. «Κατάφερα να αποκτήσω φωτογραφίες από τη Βιέννη και την Αρμενία, αλλά όχι από τη Μαδρίτη, όπου φυλάσσεται έργο ενός Λαρισαίου κωδικογράφου στο Μοναστήρι του Εσκοριάλ. Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες και αιτήσεις, δεν έλαβα απάντηση. Ευτυχώς, άλλες χώρες στάθηκαν πιο πρόθυμες – ακόμη και μέσω πρεσβειών».

Ο ίδιος αναγνωρίζει τη συμβολή δεκάδων ανθρώπων στο έργο του. «Πολλοί καθηγητές πανεπιστημίων και φίλοι με βοήθησαν. Και, βέβαια, δεν θα μπορούσα να μην ευχαριστήσω τους χορηγούς μου, όπως τον πρώην δήμαρχο Τυρνάβου Παναγιώτη Σαρχώση, που στήριξαν την προσπάθεια αυτή».

Ο Κώστας Σπανός παραμένει ακούραστος. «Όλη μέρα στο γραφείο μου δουλεύω», λέει με χαμόγελο. «Μια μέρα μια κοπέλα με είδε από απέναντι και μου είπε: “Μα εσείς είστε που σας βλέπουμε συνέχεια από τον ακάλυπτο, όλη μέρα σκυμμένο πάνω στα χαρτιά;”. Ναι, εγώ είμαι!»

Με το «Θεσσαλοί Κωδικογράφοι», ο ιστορικός συνεχίζει τη μεγάλη του αποστολή, να καταγράψει, να φωτίσει και να διασώσει τη συλλογική μνήμη ενός τόπου που, όπως λέει ο ίδιος, «δεν σταματά ποτέ να γεννά ανθρώπους της γνώσης, ακόμα και μέσα στο σκοτάδι των αιώνων».

Θανάσης Αραμπατζής

Πηγή: Ελευθερία Λάρισας

Αποστολή ενημέρωσης: Γιώργος Ι. Μπαλής

Τιμή στην Ιστορία της Θεσσαλίας (ΦΩΤΟ - ΒΙΝΤΕΟ)

 

*Η 5η ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ «ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ» *ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ, ΤΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ *ΒΡΑΒΕΥΤΗΚΑΝ ΟΙ ΤΖΙΝΟ ΠΟΛΕΖΕ ΚΑΙ ΚΩΣΤΑΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

Μία ακόμα σελίδα προσφοράς στην τοπική ιστοριογραφία έγραψε ο χαλκέντερος ερευνητής της θεσσαλικής ιστορίας και εκδότης του Θεσσαλικού Ημερολογίου Κώστας Σπανός. Το Θεσσαλικό Ημερολόγιο και οι συνεργάτες του διοργάνωσαν την 5η Ημερίδα Θεσσαλικής Ιστορίας.

Ο πνευματικός αυτός θεσμός, που έχει καταστεί πλέον σημείο αναφοράς για τους μελετητές και φίλους της τοπικής ιστορίας, τίμησε δύο σημαντικούς συνεργάτες του, τον Τζίνο Πολέζε και τον Κώστα Σαμαρά.

Η ημερίδα έλαβε χώρα σε ατμόσφαιρα συγκινητική, αλλά και επιστημονικά γόνιμη, καθώς συγκέντρωσε ερευνητές, φοιτητές και λάτρεις της ιστορίας. Ο Κώστας Σπανός, εκδότης και ψυχή του «Θεσσαλικού Ημερολογίου», μίλησε για τον σκοπό της ημερίδας, επισημαίνοντας ότι στόχος της δεν ήταν μόνο η παρουσίαση ιστορικών θεμάτων που επρόκειτο να δημοσιευτούν στο επόμενο τεύχος του περιοδικού, αλλά και η αναγνώριση της ανιδιοτελούς προσφοράς ανθρώπων που εργάζονται αθόρυβα για τη διάσωση και ανάδειξη της τοπικής μνήμης.

«Πρόκειται για μια ευκαιρία να κοινωνήσουμε τη λέξη, τη μνήμη και την αλήθεια αυτής της γης» τόνισε ο ίδιος, προσθέτοντας ότι «είναι μια στιγμή που θυμόμαστε τους ανθρώπους που έχουν προσφέρει χωρίς καμιά υποχρέωση και πάντα με αγάπη για την ιστορία».

Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκαν οι δύο τιμώμενοι: ο Τζίνο Πολέζε και ο Κώστας Σαμαράς. Οι δύο ερευνητές τιμήθηκαν για την πολύχρονη και συστηματική τους εργασία στη μετάφραση γαλλικών περιηγητικών και ιστορικών κειμένων που αφορούν τη Θεσσαλία. Μεταφράσεις που έκαναν τα έργα Γάλλων αρχαιολόγων και ταξιδιωτών προσβάσιμα στο ελληνικό κοινό, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην κατανόηση και μελέτη της αρχαίας και νεότερης ιστορίας της περιοχής.

«Χάρη στο έργο τους, μπορούμε σήμερα να μελετήσουμε πηγές που αλλιώς θα έμεναν άγνωστες ή παραμελημένες. Τους οφείλουμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ»» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Σπανός, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε άλλους συνεργάτες και φίλους που έχουν στηρίξει το έργο του περιοδικού επί δεκαετίες.

«Η 5η Ημερίδα Θεσσαλικής Ιστορίας αποδεικνύει για άλλη μια φορά πως η ελευθερία της γνώσης, η διάδοση της τοπικής ιστορίας και η καλλιέργεια της μνήμης είναι έργο συλλογικό, βασισμένο στην αφοσίωση και την αγάπη για τον τόπο. Ένα έργο που συνεχίζεται, με οδηγό το πάθος και την επιμονή ανθρώπων, όπως ο Κώστας Σπανός» σημείωσε σε σύντομο χαιρετισμό του ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Θωμάς Ρετσιάνης. Ακολούθησαν οι εισηγήσεις που ήταν οι:

-Καλλιόπη Σταυρακούδη, «Ρωμαϊκές ταφές στην περιφέρεια του Μοσχοχωρίου της Λάρισας».

-Ευάγγελος Τσακνάκης, «Εφτά Ολύμπιοι αγωνιστές του 1821».

-Αθανασία Ντάλλα, «Ένα πληρεξούσιο 129 κατοίκων της Ανατολής Αγιάς του έτους 1882».

-Μπαλής Γιώργος, «Η συμμετοχή του Παναγιώτη Νικοτσάρα στον επαναστατημένο Όλυμπο το 1824-1831».

-Ευάγγελος Μπαλντούνης, «Γεγονότα στο Πήλιο το 1823».

-Κώστας Σπανός, «Ο Μητροπολίτης της Δημητριάδας Αθανάσιος ο Κύπριος 1794-Ιούλιος 1821».

-Βασίλης Τσολάκης. «Το Μεγάλο Μετέωρο» (Video).

Θανάσης Αραμπατζής

Πηγή: Ελευθερία Λάρισας

Ακολουθούν οι φωτογραφίες του Γιώργου Μπαλή από την εκδήλωση: 

Ημερίδα Θεσσαλικής ιστορίας στο Γαλλικό Ινστιτούτο Λάρισας

 

Στην Ημερίδα συμμετέχει και ο συμπατριώτης μας Γιώργος Ι. Μπαλής με θέμα της εισήγησής του: "Η συμμετοχή του Παναγιώτη Νικοτσάρα (γιού του Νικοτσάρα) στον επαναστατημένο Όλυμπο το 1824-1831".

Ο εκδότης του Θεσσαλικού Ημερολογίου Κώστας Σπανός και οι συνεργάτες του διοργανώνουν την 5η Ημερίδα Θεσσαλικής Ιστορίας και την τελετή βράβευσης των Τζίνο Πολέζε και Κώστα Σαμαρά για την προσφορά τους στην ανάδειξη της Θεσσαλικής Ιστορίας, με τις μεταφράσεις Γαλλικών Περιηγητικών Κειμένων και Ιστορικών Μελετών, την Πέμπτη 22 Μαΐου 2025, ώρα 6 μ.μ. στο Γαλλικό Ινστιτούτο Λάρισας, Κούμα 28.

Πηγή: onlarissa.gr

Όλα έτοιμα για την έναρξη του 3ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας Δήμου Ελασσόνας - Πρόγραμμα

 

Όλα έτοιμα για την έναρξη του 3^ου  Συνεδρίου

Τοπικής Ιστορίας Δήμου Ελασσόνας

 

Πνευματικό Κέντρο Τσαριτσάνης | 16-17 Μαΐου

Στο Συνέδριο συμμετέχει με σημαντική εισήγησή του για την Κρανιά από το 1506 έως το 1570, ο συμπατριώτης μας Γιώργος Ι. Μπαλής.  

 

 

Ο Δήμος Ελασσόνας, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Ελασσόνας, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας και το Θεσσαλικό Ημερολόγιο, διοργανώνει το 3ο Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας Δήμου Ελασσόνας στις 16-17 Μαΐου 2025, στο Πνευματικό Κέντρο Τσαριτσάνης.

Οι συνεδρίες θα ξεκινήσουν αυτή την Παρασκευή 16 Μαΐου, στις 17:00, και θα ολοκληρωθούν το Σάββατο 17 Μαΐου, στις 14:00. Η συμμετοχή στο συνέδριο είναι ελεύθερη και ανοιχτή σε όλους.

Το διήμερο είναι αφιερωμένο στην ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά του Δήμου Ελασσόνας, με παρουσιάσεις νέων ιστορικών και αρχαιολογικών στοιχείων για οικισμούς, μοναστήρια, μνημεία, έθιμα και άλλα συναφή θέματα.

Μετά την έκδοση των πρακτικών, ο τόμος θα διανεμηθεί δωρεάν σε όλους όσοι εγγραφούν και παρακολουθήσουν τις εργασίες του συνεδρίου.

 

Αναλυτικά το πρόγραμμα του συνεδρίου έχει ως εξής:

Στην Τσαριτσάνη τον Μάιο το 3ο Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας Δήμου Ελασσόνας

 

Ο Δήμος Ελασσόνας, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Ελασσόνας, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας και το Θεσσαλικό Ημερολόγιο, διοργανώνει το 3ο Συνέδριο Τοπικής Ιστορίας. Οι εργασίες του συνεδρίου θα ξεκινήσουν την Παρασκευή 16 Μαΐου στις 17:00 και θα ολοκληρωθούν το Σάββατο 17 Μαΐου στις 14:00, στο Πνευματικό Κέντρο Τσαριτσάνης.

Το συνέδριο αποτελεί συνέχεια της σημαντικής πρωτοβουλίας για την ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου. Θα παρουσιαστούν 23 ανακοινώσεις, οι οποίες θα καλύψουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, αναδεικνύοντας νέες πτυχές του τοπικού πολιτισμού, ιστορικά θέματα, αρχαιολογικά ευρήματα, παραδοσιακά έθιμα και μνημεία.

Η συμμετοχή στο συνέδριο θα είναι ελεύθερη και ανοιχτή σε όλους. Μετά την έκδοση των πρακτικών, ο τόμος θα διανεμηθεί δωρεάν σε όλους όσοι εγγραφούν και παρακολουθήσουν τις εργασίες του συνεδρίου.

Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846

 

Είναι πραγματικά μεγάλη ευλογία για τη Λάρισα, τη Θεσσαλία και την επιστήμη της Ιστορίας η ανελλιπής έκδοση του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" από το 1980. Το "Θεσσαλικό Ημερολόγιο" ίδρυσε, διευθύνει και εκδίδει ο ακούραστος φιλίστωρ συμπατριώτης μας, από τη Δεσκάτη, Κώστας Σπανός, ο οποίος τιμήθηκε από την ελληνική Πολιτεία δια του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας για την όλη προσφορά του στην Ιστορία και στα Γράμματα εν γένει. 

Στον 85ο Τόμο του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" (Άνοιξη 2024) συμμετείχε και ο συμπατριώτης μας ερευνητής της ιστορίας, συγγραφέας και συνεργάτης του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" Γιώργος Ι. Μπαλής με θέμα: "Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846". Πρόκειται για μία ακόμη σημαντική μελέτη του Γιώργου Μπαλή δια της οποίας πληροφορούμαστε για την ιστορία του χωριού μας, τις οικογένειες του, αλλά και ξεχωριστά για τα πρόσωπα των οικογενειών αυτών και μάλιστα ακόμη και με χαρακτηριστικές λεπτομέρειες της εξωτερικής τους εμφάνισης. Έτσι, ο Γιώργος Μπαλής κατορθώνει όχι μόνο να ανασκάψει ιστορικά το χωριό μας κατ' αυτήν την περίοδο της Τουρκοκρατίας, στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά ακόμη περισσότερο να διεισδύσει και στην ανθρωπογεωγραφία των οικογενειών της Κρανιάς. 

Στη συνέχεια παραθέτουμε εξ ολοκλήρου τη σχετική έρευνα του Γιώργου Μπαλή εκφράζοντας παράλληλα και τις ευχαριστίες μας προς το πρόσωπο του εκδότη του "Θεσσαλικού Ημερολογίου"  Κώστα Σπανού για την άδεια της δημοσίευσής της. 

Παρουσιάζεται το νέο βιβλίο του Κώστα Σπανού, «Θεσσαλοί δωρητές σε ναούς και μοναστήρια»

 

Παρουσιάζεται το νέο βιβλίο του εκδότη του Θεσσαλικού Ημερολογίου Κώστα Σπανού, με τίτλο «Θεσσαλοί δωρητές σε ναούς και μοναστήρια, 16ος – 19ος αιώνας».

Η εκδήλωση παρουσίασης θα πραγματοποιηθεί αύριο Παρασκευή 14 Φεβρουαρίου, στις 6 το απόγευμα, στην αίθουσα του Γαλλικού Ινστιτούτου Λάρισας.

Την έκδοση, που χρηματοδότησε ο καρδιοχειρουργός Σωτήρης Πράπας, θα παρουσιάσουν οι φιλόλογοι Σταύρος Γουλούλης και Κώστας Πάνος. Στην παρουσίαση θα συμμετέχει και ο συμπατριώτης μας ιστορικός ερευνητής Γιώργος Ι. Μπαλής.

Να σημειώσουμε ότι στο βιβλίο αναφέρονται και δωρητές από την Κρανιά, καθώς επίσης και από τα γύρω χωριά και τα υπόλοιπα χωριά της Επαρχίας Ελασσόνας. 

Στους παρευρισκόμενους θα προσφερθεί δωρεάν το βιβλίο.

Κυκλοφόρησε ο 86ος τόμος του Θεσσαλικού Ημερολογίου - Περιεχόμενα

 

Στον παρόντα τόμο συμμετέχει και ο συμπατριώτης μας Γιώργος Ι. Μπαλής με άρθρο του για τη δικαστική διαμάχη της Ιεράς Μονής Αγίου Δημητρίου Τσαριτσάνης με τον σπαχή της περιοχής. 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΥ 86ου ΤΟΜΟΥ του ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ

STROOTMAN ROLF (μετ. Βασ. Αργυρούλης), Το θεσσαλικό ιππικό    του Μεγ. Αλεξάνδρου

ΠΑΠΠΑ ΔΗΜΗΤΡΑ, Η Μαραθέα της Καρδίτσας την περίοδο 1455/1455-1570

ΝΤΑΜΠΛΙΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, η ανανέωση της εξουσίας της Κων/νούπολης στη Θεσσαλία. Ο δεσπότης Ιωάννης Ορσίνης στη Δυτ. Θεσσαλία (1332-1335)

KAYAPINAR LEVENT – KAYAPINAR AYSE, Η Μακρινίτσα την περίοδο 1466-1546, σύμφωνα με απογραφικά κατάστιχα

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, Το Κακοπλεύρι της Καλαμπάκας σε 11 κατάστιχα της Επισκοπής των Σταγών του 18ου αιώνα

ΚΟΝΙΟΡΔΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, Αναζητώντας τον τάφο του Δανιήλ Φιλιππίδη.   Μία άγνωστη ιστορία των αρχών του 20ού αι.

ΣΠΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Κ., Το Σαραντάπορο της Ελασσόνας την περίοδο 1506-1570.

ΣΑΝΙΔΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, Η ιστορία του θεσμού της προίκας στη Σκόπελο και  η «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, Το Πραιτώρι της Ελασσόνας την περίοδο 1506-1570    με βάση τα απογραφικά κατάστιχα ΤΤ 36 και ΚΚ 60

ΒΑΡΑΚΛΙΩΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΙΑΝΤ., Ο Πρωτεσίλαος και η Φυλάκη

ΚΑΟΥΝΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ – ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΣΗ, Βιαιοπραγίες των Οθωμανών στο Πήλιο πριν από τις μάχες της Μακρινίτσας το 1878

ΠΟΥΛΙΑΝΙΤΗΣ ΚΩΣΤΑΣ, Θεσσαλοί υπερασπιστές της Κύπρου

ΡΑΠΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ, 4 επιστολές του Ελασσόνας Νεοφύτου για ανακαίνιση εκκλησιών της Γιαννωτάς, Τσαπουρνιάς, Δολίχης, Λουτρού το 1911

ΚΑΛΟΥΣΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ., Τρικαλινά Σύμμεικτα ΝΓ΄

ΓΚΑΝΑΤΣΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, Το Δομένικο της Ελασσόνας. Οι μύλοι της Παναγίας Βριζόστι και το πέτρινο γεφύρι του Καλόγερου

ΝΤΑΛΛΑΣ ΝΙΚΟΣ, Η Μύρινα (Μύρους) της Καρδίτσας την περίοδο 1521-1570

ΑΓΓΕΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ., Εννιά δημοτικά τραγούδια για τον Γεώργιο Καραϊσκάκη κι ένα χανιώτικο ριζίτικο για τη μάνα του

ΦΟΥΡΤΟΥΝΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, Εφτά τρικεριώτικα έγγραφα από το αρχείο του Νικ. Καλαμαρά (1788-1881)

ΜΥΛΩΝΑΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Τρία περιστατικά καταδίωξης και σύλληψης ληστών  στην επαρχία της Καρδίτσας, από δημοσιεύματα του τοπικού Τύπου (1883)

ΠΡΑΠΑΣ ΣΩΤΗΡΙΟΣ , Η βυζαντινή Χάρμαινα βρισκόταν στην περιοχή του  Συκουρίου;

ΚΛΗΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΘ., Η ιστορία του Δημοτικού Σχολείου της Ρεντίνας Καρδίτσας

ΝΤΑΛΛΑ ΑΘΑΝΑΑΣΙΑ, Πληροφορίες για τους κατοίκους του Πλατυκάμπου από έγγραφα του συμβολαιογράφου Αναστ. Φίλιου 1881-1882

ΤΣΑΡΑΠΑΤΣΑΝΗΣ ΘΕΟΔ., Τοπωνύμια της Μεγάρχης των Τρικάλων

ΤΖΕΛΛΑ ΣΟΦΙΑ, Η πώληση του τσιφλικίου του Κουρτικίου το 1899

ΣΤΕΦΑΝΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Φ., Ο βάλτος του νομού της Καρδίτσας

ΓΑΖΕΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, Επιδρομές των Γκέκηδων στο Λιβάδι της Ελασσόνας το 1877

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ, Τα τοπωνύμια του Αγίου Βησσαρίωνος (Δουσίκου) των Τρικάλων

ΖΥΓΟΥΡΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, Οι πολεοδομικές παρεμβάσεις του 1885 στα Τρίκαλα. Από την πόλη της οθωμανικής εποχής στη σύγχρονη πόλη

ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΔΗΜ., Έγγραφα των οικισμών του Δήμου Παραληθαίων στο αρχείο του συμβολαιογράφου των Τρικάλων Νικ. Αγιόψυχου (1881-1890). 4ο

DOBRYNINA E. N., Ελληνικά χειρόγραφα από τη Λάρισα στη συλλογή του Ρωσικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στην Κων/νούπολη (ΡΑΙΚ)

ΔΙΑΜΑΝΤΑΚΟΣ ΝΙΚΟΣ, Βοηθήματα και ποινές στους δασκάλους της Ζαγοράς κατά τα έτη 1888-1911

ΜΠΑΛΝΤΟΥΝΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, Νικόλαος Γ. Φιλάρετος. Μία αγωνιστiκή μορφή της Μαγνησίας

ΚΑΡΑΔΕΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΧΡ., Η απογραφή του Φαναρίου της Καρδίτσας (25.5.1847)

ΒΛΙΩΡΑΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Γιαννάκης Σταθάκη Καλαμπάκας: Νέα στοιχεία για έναν άγνωστο καλαμπακιώτη κοτζάμπαση. 1740 (Μοσχόπολη) – 1808/1809 (Ιωάννινα), 2ο

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Β., Ιστορικά στοιχεία για τη Δολίχη της Ελασσόνας το 1521

ΤΑΧΑΤΟΣ ΝΙΚΟΣ, Δύο επιστολές του Ελασσόνας Νεοφύτου και μία  του οικ. πατριάρχη Ιωακείμ για τις σχέσεις χριστιανών και μουσουλμάνων το 1911

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩ., Η δικαστική διαμάχη της Μονής του Αγ. Δημητρίου της Τσαριτσάνης με τον σπαχή της περιοχής. 7 έγγραφα της περιόδου  (1719-1876)

ΚΑΤΣΑΡΑΣ ΝΙΚΟΣ ΙΩ., Τα τοπωνύμια της Σκοπιάς Ελασσόνας

ΜΠΡΕΝΤΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΠ., Οι υποψήφιοι του νομού των Τρικάλων για τις δημοτικές εκλογές του 1883. Μέρος Β΄

ΜΕΛΑΧΡΟΙΝΑΚΗ ΖΑΦΕΙΡΩ (ΗΡΩ), Ο π. Κων. Καλλιανός (1950-2024), ο ιστορικός της Σκοπέλου. Συμβολή στην εργογραφία του

ΛΕΚΚΑ ΦΩΤΕΙΝΗ, Πέτρος Κομπορόζος (1958-2018). Αφιερωμένος στον τόπο και στην επιστήμη. Νεκρολογία.

ΚΑΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, Μία αλωνιστική μηχανή από το παρελθόν

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Κ. Σπανός: Γεγονότα στη Μονή της Παλιοκαρυάς γύρω στο 1775

 

Του Κώστα Σπανού, εκδότη του «Θεσσαλικού Ημερολογίου»,

 Η Μονή της Μεταμόρφωση του Σωτήρος, γνωστή ως Μονή της Παλιοκαρυάς, μέχρι το 1882 ανήκε στην Επισκοπή των Σταγών (Καλαμπάκας), από το 1882 στη νεοϊδρυμάνη Μητρόπολη της Δισκάτης και μετά τη  κατάργησή της το 1896 στη Μητρόπολη της Ελασσόνας.

Στους φίλους της τοπικής ιστορίας είναι γνωστό ότι η βασική πηγή πληροφοριών για την Μονή της Παλιοκαρυάς είναι ο κώδικάς της. Ο λαογράφος Δημ. Λουκόπουλος επισκέφθηκε τη μονή το 1935 και αντέγραψε τις σημειώσεις-ενθυμήσεις τις οποίες είχαν γράψει οι μοναχοί, από το 1648 μέχρι το τέλος του 19ο αώνα. Τις ενθυμήσεις αυτέ, το 1936 τις δημοσίευσε στο Ημερολόγιο της Μεγάλης Ελλάδος, του Γεωργίου Δροσίνη, ως προερχόμενες από τον κώδικα ενός μοναστηριού του Ολύμπου, ενώ είναι των βορειοανατολικών Χασίων. Η δημοσιευση έγινε με φιλολογική αποκατάσταση, με αποτέλεσμα να μην έχουμε ένα πραγματικό δείγμα γραφής της περιοχής μας. Καθώς, μάλιστα, ο κώδικας αυτός έχει χαθεί (!), δεν είναι δυνατό να δούμε το πραγματικό κείμενό του, την πραγματική γραφή των κατά καιρούς μοναχών.

Τους τελευταίους μήνες, η Μητρόπολη της Ελασσόνας έχει προβεί σε έναν ολικό έλεγχο κι καθαρισμό των εντύπων τα οποία βρισκονται στη βιβλιοθήκη της Ολυμπιώτισσας. Τα βιβλία αυτά συγκέντρωσες από όλες τις μονές της επρχίας Ελασσόνας ο μητροπολίτης Καλλίνικος, με αποτέλεσμα να σωθούν από την καταστροφή και τη φθορά. Μεταξύ αυτών των βιβλίων συγκαταλέγονται και τα αρκετά βιβκία της Μονή Παλιοκαρυάς. Οι φροντίζοντες τα βιβλία εντόπισαν πολλές ενθυμήσεις στα βιβλία της Παλιοκαρυάς. Όταν ολοκληρωθεί η συντήρηση θα γνωρίζουμε αν οι ενθυμήσεις των βιβλίων είναι οι ενθυμήσεις του κώδικα.

Οι μοναχοί της Παλιοκαρυάς σημείωναν τα γεγονοτέ τα οποία σημειώνονταν στην περιοχή τους και ευρύτερα στον βόρειο θεσσαλικό χώρο. Ένα από αυτά τα γεγονότα, με άσχημα αποτελέσματα για την μονή, σημειώθηκε πριν από το έτος 1775.

Την περίοδο αυτή ηγούμενος της μονής ήταν ο ιερομόναχος Ιάκωβος, η διοίκηση του οποίου δεν ήταν χρηστή. Αποφάσισε, λοιπόν, να κτίσει έναν νερόμυλο στην περιοχή Καλύβι, στην ποταμιά δηλαδή της Δεσκάτης, στα σημερινά όρια του Λουτρού και της Δεσκάτης, στα Βασάδικα.

Για την ανέγερση του νερόμυλου ξοδεύτηκαν 660 γρόσια, ποσό σημαντικό για την εποχή εκείνη, αλλά ο μύλος δεν κατασκευάσθηκε. Τι έγιναν τα χρήματα αυτά; Ο θυμησογράφος δεν σημείωσε. Πιθανόν να ήταν αποτυχημένη η κατασκευή και χρειάσθηκε να επιδιορθωθεί, με αποτέλεσμα η μονή να επιβαρυνθεί με άλλα 300 γρόσια. Πάλι, όμως, δεν έγινε ο νερόμυλος όπως θα έπρεπε και γι’ αυτό ο θυμησογράφος σημείωσε «και εξόδευσαν δευτέρα φορά γρόσια 300 από το μοναστήρι και μύλος δεν εστεριώθη».

Έτσι, λοιπόν, η Μονή της Παλιοκαρυάς ξόδεψε 960 γρόσια χωρίς να έχει τον νερόμυλο. Λόγω αυτών των εξόδων, δεν έγινε δυνατή η συντήρηση των μοναστηριακών εργαστηρίων (μαντάνια, δριστέλες), με αποτέλεσμα να καταστραφούν. Για τα δικά τους αλέσματα, οι μοναχοί πήγαιναν στο Κεφαλόβρυσο, οπότε η ζημία τους ήταν διπλή: έχαναν τις εισπράξεις από τα αλέσματα των χωρικών και πλήρωναν για τα δικά τους.

Η απώλεια εσόδων και τα έξοδα στο Κεφαλόβρυσο είχαν ως αποτέλεσμα την αδυναμία της  μονής να πληρώσει τις ετήσιες εισφορές της (δοσίματα) στην οθωμανική διοίκηση των Τρικάλων, στην οποία υπαγόταν. Λόγω της κακοδιοίκησής του, οι μοναχοί με τους ιερομονάχους Ζαχαρία και Δαβίδ προσπάθησαν να «βγάλουν από το ηγουμενάτο» τον Ιάκωβο, αλλά δεν το κατόρθωσαν.

Η ηρεμία αποκαταστάθηκε στη μονή το 1775. Κάποια ημέρα αυτού του έτους, ο ηγούμενος Ιάκωβος αποφάσισε να μεταβεί στην Ελασσόνα. Στον δρόμο, όμως, τον περίμεναν οι ληστές, οι οποίοι τον σκότωσαν στην περιοχή Παλιούρι, άλλοτε μικρός οικισμός, στο 8 χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Ελασσόνας-Δεσκάτης.

Με κάποια δόση ικανοποίησης, ο θυμησογράφος κατέληξε στην ενθύμησή του, ως εξής: «Και έδωσε κακό θάνατο από κλέφτες. Και διά τούτο γράφομε, όποιος ηγούμενος δεν κυβερνάει καλά το μοναστήρι να μην πάθη τα όμοια και ο Θεός να συγχωρήση όλο το χριστιανικό γένος και ημάς τους αμαρτωλούς».

www.thessaliko.gr

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846

 

Είναι πραγματικά μεγάλη ευλογία για τη Λάρισα, τη Θεσσαλία και την επιστήμη της Ιστορίας η ανελλιπής έκδοση του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" από το 1980. Το "Θεσσαλικό Ημερολόγιο" ίδρυσε, διευθύνει και εκδίδει ο ακούραστος φιλίστωρ συμπατριώτης μας, από τη Δεσκάτη Γρεβενών, Κώστας Σπανός, ο οποίος τιμήθηκε από την ελληνική Πολιτεία δια του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας για την όλη προσφορά του στην Ιστορία και στα Γράμματα εν γένει. 

Στον προηγούμενο, 85ο Τόμο, του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" (Άνοιξη 2024) συμμετείχε και ο συμπατριώτης μας ερευνητής της ιστορίας, συγγραφέας και συνεργάτης του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" Γιώργος Ι. Μπαλής με θέμα: "Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846". Πρόκειται για μία ακόμη σημαντική μελέτη του Γιώργου Μπαλή δια της οποίας πληροφορούμαστε για την ιστορία του χωριού μας, τις οικογένειες του, αλλά και ξεχωριστά για τα πρόσωπα των οικογενειών αυτών και μάλιστα ακόμη και με χαρακτηριστικές λεπτομέρειες της εξωτερικής τους εμφάνισης. Έτσι, ο Γιώργος Μπαλής κατορθώνει όχι μόνο να ανασκάψει ιστορικά το χωριό μας κατ' αυτήν την περίοδο της Τουρκοκρατίας, στα μέσα του 19ου αιώνα, αλλά ακόμη περισσότερο να διεισδύσει και στην ανθρωπογεωγραφία των οικογενειών της Κρανιάς. 

Στη συνέχεια παραθέτουμε εξ ολοκλήρου τη σχετική έρευνα του Γιώργου Μπαλή εκφράζοντας παράλληλα και τις ευχαριστίες μας προς το πρόσωπο του εκδότη του "Θεσσαλικού Ημερολογίου"  Κώστα Σπανού για την άδεια της δημοσίευσής της. 

3η Ημερίδα "Θεσσαλικής Ιστορίας" από το "Θεσσαλικό Ημερολόγιο"

 

Ο χαλκέντερος ερευνητής της Θεσσαλικής Ιστορίας κύριος Κώστας Σπανός και το "Θεσσαλικό Ημερολόγιο" διοργανώνουν την 3η Ημερίδα "Θεσσαλικής Ιστορίας" με σειρά σημαντικών εισηγήσεων για την τοπική μας ιστορία. Το πολύτροπο έργο του Κώστα Σπανού είναι γνωστό και βραβευμένο από την Πολιτεία. Ο Κώστας Σπανός εδώ και μισό σχεδόν αιώνα βρίσκεται στο προσκήνιο της έρευνας της Θεσσαλικής Ιστορίας. Έρευνα η οποία μετουσιώνεται σε δεκάδες τόμους του "Θεσσαλικού Ημερολογίου" με τη συνεργασία άξιων αρθρογράφων ερευνητών της ιστορίας και του πολιτισμού. 

Σε αυτή την ημερίδα θα βραβευθεί και ο αρχιτέκτονας μηχανικός – πολεοδόμος κ. Βασίλης Τσολάκης για την προσφορά του στην ανάδειξη της ιστορικής, πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της χώρας μας. Ο Βασίλης Τσολάκης με πολύ μεράκι και κόπο έχει δημιουργήσει πλειάδα βίντεο με μνημεία και τόπους ιστορικού και πολιτισμικού ενδιαφέροντος όχι μόνο από τον θεσσαλικό χώρο αλλά και εκτός αυτού. Παράλληλα, έχει εκδώσει σειρά βιβλίων με μονές και μνημεία της Θεσσαλίας και όχι μόνο. Πολλά βίντεο του Βασίλη Τσολάκη προβάλλονται και από τον τοπικό τηλεοπτικό σταθμό "Θεσσαλία Τηλεόραση". 

Την παρουσίαση αυτής της σημαντικής 3ης Ημερίδας της "Θεσσαλικής Ιστορίας" θα έχει ο συμπατριώτης μας ερευνητής της ιστορίας και συγγραφέας Γιώργος Ι. Μπαλής, ο οποίος θα μετέχει στην Ημερίδα και με την εισήγηση:  "Η δικαστική διαμάχη της Μονής Αγ. Δημητρίου της Τσαριτσάνης με τον Οθωμανό σπαχή (1719-1876)". 

Προσκαλείται το φιλίστορο κοινό να πλαισιώσει την 3η Ημερίδα "Θεσσαλικής Ιστορίας", η οποία θα διεξαχθεί το ερχόμενο Σάββατο 27 Απριλίου στις 11:15 το πρωί, στο Χατζηγιάννειο Πνευματικό Κέντρο στη Λάρισα.

Ακολουθεί το πλήρες Πρόγραμμα της 3ης Ημερίδας "Θεσσαλικής Ιστορίας": 

ΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΌ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ 3ης ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΘΕΣΣΑΛΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (27.4.2024)

11:15-11:30 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΠΡΟΣΚΑΛΕΣΜΕΝΩΝ

11:30-12:20 Απονομή τιμητικής πλακέτας στον Βασίλη Τσολάκη για το έργο του.

12:30-12:40 ΒΑΡΑΚΛΙΩΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Ο Πρωτεσίλαος και η Φυλάκη.

12:40-12:50 ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, Το Πραιτώρι της Ελασσόνας την περίοδο 1506-1570.

12:50-13:00 ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, Ιστορικά στοιχεία για τη Δολίχη της Ελασσόνας  το 1570.

13:00-13:10 ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, Η δικαστική διαμάχη της Μονής Αγ. Δημητρίου της Τσαριτσάνης με τον οθωμανό σπαχή (1719-1876). 

13:10-13:20 ΜΠΑΛΝΤΟΥΝΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, Ο ηγέτης της εξέγερσης των Πηλιορειτών το 1854 Νικόλαος Γ. Φιλάρετος.

13:20-13:30 ΝΤΑΛΛΑ ΑΘΑΝΑΣΙΑ, Πληροφορίες  για τους κατοίκους του Πλατυκάμπου από συμ-βόλαια της περιόδου 1881-1882.

13:30-13:40 ΡΑΠΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ, Επιστολές του Ελασσόνας Νεοφύτου για ανακαίνιση ναών στην επαρχία της Ελασσόνας.

13:40-13:50 ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ, Οθωμανοί και Έλληνες γαιοκτήμονες σε οικισμούς του Δήμου Παραληθαίων των Τρικάλων. 

13:50-14:00 ΤΑΧΑΤΟΣ ΝΙΚΟΣ, Δύο επιστολές του Ελασσόνας Νεοφύτου προς τον πατριάρχη για τις σχέσεις χριστιανών -μουσουλμάνων το 1911.

Κυκλοφορεί ο νέος τόμος του Θεσσαλικού Ημερολογίου

 

Το "Θεσσαλικό Ημερολόγιο" ίδρυσε, διευθύνει και εκδίδει ο ακούραστος συμπατριώτης μας, από τη Δεσκάτη Γρεβενών, Κώστας Σπανός. Στον παρόντα τόμο συμμετέχει και ο συμπατριώτης μας ερευνητής της ιστορίας Γιώργος Ι. Μπαλής με θέμα: "Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846".

Ευχόμαστε ολόψυχα να είναι καλοτάξιδος και αυτός ο τόμος του "Θεσσαλικού Ημερολογίου".

Ένας ακόμη τόμος, ο 85ος του Θεσσαλικού Ημερολογίου κυκλοφορεί με σπουδαία θεματολογία. Στο εξώφυλλο η Βαϊοφόρος, τοιχογραφία του 16ου αι. στο Μεγ. Μετέωρο, έργο της Κρητικής Σχολής (Φωτ. Βασ. Τσολάκης).

Τα περιεχόμενα του 85ου τόμου:

ΚΛΗΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αθ., Νικ. Γ. Χατζηζωγίδη: Η μελέτη του για τη Μονή της Αγίας Τριάδας της Δρακότρυπας, 1895.

ΚΑΛΛΙΑΝΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ Ν., Γύρω από μία διαθήκη αγιορείτη γέροντος. Κολλυβάδες στη Σκιάθο κατά την Επανάσταση.

ΤΣΙΑΚΑ ΑΣΗΜΙΝΑ, Οι ιέρειες πρωταγωνίστριες στη θρησκευτική ζωή της Αρχαιότητας. Ελληνιστική Εποχή (Μέρος 2ο).

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΟΥΛΗ Γ. Χ., Το εξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας στην Τσαριτσάνη.

ΣΠΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Κ., Ο Ολύμπιος αγωνιστής Ιωάννης Τίτος, εξάδελφος του Γεωργάκη Ολυμπίου (Επτά έγγραφα της περιόδου 20.9.1825- 2.4.1836).

ΠΟΥΛΙΑΝΙΤΗΣ ΚΩΣΤΑΣ, Ονοματεπώνυμα του Κόκκινου Πύργου των Τρικάλων της περιόδου 1838-1922 και στοιχεία για τον οικισμό.

ΜΠΑΛΝΤΟΥΝΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, Μία επιστολή του Γ. Καραϊσκάκη προς τον Γεώρ. Κουντουριώτη, 4 Απριλίου 1826.

ΚΑΟΥΝΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ, Οι κάτοικοι της Ζαγοράς και του Πουρίου το 1836 και τα επώνυμά τους.

ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Ν., Βουλευτικαί εκλογαί του 1920 εις τον Νομόν Λαρίσσης.

ΔΙΑΜΑΝΤΑΚΟΣ ΝΙΚΟΣ, Ψηφίσματα του Δήμου της Ζαγοράς για φορολογίες, δωρεές, συντήρηση οδών στην περίοδο 1890-1911.

ΜΥΛΩΝΑΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Η παραίτηση του αρχιεπισκόπου Φαναρίου και Νεοχωρίου Σεραφείμ και η ένωση των Αρχιεπισκοπών Φαναρίου και Φερσάλων (1821).

SKACH ELISABETH (μετ. Σοφία Κουκουβίνου), Τριάντα ένα θεσσαλικά τοπωνύμια σλαβικής προέλευσης.

ΚΑΛΟΥΣΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ., Τρικαλινά Σύμμεικτα ΝΒ΄.

ΓΚΑΝΑΤΣΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, Η Βαλανίδα της Ελασσόνας. Ο ναός των Αγίων Αναργύρων (1646/1647) και 6 επιγραφές από τον ναό της Αγ. Τριάδος.

ΒΑΡΑΚΛΙΩΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΙΑΝΤ., Θεσσαλικές παροιμίες στον παροιμιογράφο της Νεότερης της Βυζαντινής Εποχής Μιχαήλ Αποστόλιο.

ΝΤΑΛΛΑΣ ΝΙΚΟΣ, Η Μύρινα της Καρδίτσας την περίοδο 1454/1455-1506.

KAYAPINAR LEVENT – KAYAPINAR AYSE, Η Αργαλαστή, ο Άγιος Γεώργιος, η Καμάρα και η Μπεστενίκα στην οθωμανική απογραφή του 1570, ΚΚ 50.

BARTLETT ELLIS ASHMEAD ELLIS (μετ. Φίλιππος Πολέζε, επιμ. Χριστίνα Πολέζε), Τα γεγονότα στη Μελούνα το 1897.

ΣΠΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΣ, Μία άγνωστη δωρεά του Τυρναβίτη Γεωργίου Κοντοπούλη στη Μονή της Ολυμπιώτισσας το 1840.

ΜΕΛΑΧΡΟΙΝΑΚΗ ΖΑΦΕΙΡΩ (ΗΡΩ), Ένας Σκοπελίτης από τους πρώτους θανατοποινίτες του νεοελληνικού κράτους.

ΖΑΧΑΡΟΥ – ΛΟΥΤΡΑΡΗ ΑΘΗΝΑ, Ένα σιγίλιο του οικ. πατριάρχη Καλλινίκου Β΄ από την Καστανιά των Αγράφων στη βιβλιοθήκη της Χίου «Κοραής».

ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, Το Κακοπλέυρι της Καλαμπάκας την περίοδο 1454/1455-1570.

ΠΡΕΝΤΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΑΠ., Οι υποψήφιοι του νομού των Τρικάλων για τις δημοτικές εκλογές του 1883.

ΠΑΥΛΟΥ ΝΙΚΟΣ, «Ότι η μελέτη των ιερών γραφών είναι τόσον αναγκαία…». Η Αγία Γραφή στο έργο του Θεόκλητου Φαρμακίδη.

ΑΓΓΕΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ., Η σημαία του Καραϊσκάκη με την κουκουβάγια (1827). Η σφραγίδα και η υπογραφή του.

ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ, Έγγραφα των οικισμών του Δήμου Παραληθαίων στο αρχείο του συμβολαιογράφου των Τρικάλων Νικολάου Αγιόψυχου (1881-1890). 3ο

ΜΠΑΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Ιω., Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846.

ΤΣΑΚΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Β., Ιστορικά στοιχεία για τη Δολίχη της Ελασσόνας το 1846.

ΤΑΧΑΤΟΣ ΝΙΚΟΣ, Μία επιστολή του οικ. πατριάρχη σχετική με τις διακηρύξεις των Νεοτούρκων περί ισονομίας και ισοπολιτείας (16.6.1911).

ΤΑΧΑΤΟΥ ΦΡΙΝΤΑ ΝΙΚ., Οι μοναχοί της Αγίας Τριάδας της Γιαννωτάς.

ΠΛΑΤΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ Φ., Ίδρυση σχολείων στη Θεσσαλία την περίοδο 1882-1885.

ΚΑΤΣΑΡΑΣ ΝΙΚΟΣ Ιω., Τα τοπωνύμια της Ολυμπιάδας της Ελασσόνας.

ΡΑΠΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ, Δύο επιστολές του Ελασσόνας Νεοφύτου προς τον οικ. πατριάρχη για την προστασία των μοναστηριακών περιουσιών (Νοέμβριος 1910).

ΣΤΕΦΑΝΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Φ., Η πώληση του αγροκτήματος του Ηλιά της Καρδίτσας (4.6.1909).

ΦΟΥΡΤΟΥΝΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, Η εκτέλεση του τρικεριώτη καπετάν Κωνσταντή Κουτουμάνη και το σχετικό μπουγιουρδί (18.12.1800).

ΡΟΥΣΚΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ – ΤΣΙΓΚΟΥΝΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Η Λάρισσα. Τίτλος τεσσάρων εφημερίδων της πόλης, 2ο.

ΒΛΙΩΡΑΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Γιαννάκης Σταθάκη Καλαμπάκας: Νέα στοιχεία για έναν άγνωστο καλαμπακιώτη κοτζάμπαση. 1740 (Μοσχόπολη) – 1808/1809 (Ιωάννινα).

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΚΩΣΤΑΣ, Τα επώνυμα της Καρδιτσομαγούλας.

Παρουσίαση νέων βιβλίων.

Πηγή: Έντυπη Larissanet.

Αποστολή ενημέρωσής: Γιώργος Ι. Μπαλής

Οι διαλυμένοι οικισμοί στην περιοχή της Κρανιάς

 

Ένα εμπεριστατωμένο άρθρο για την Ιστορία των διαλυμένων, πλέον, οικισμών της περιοχής της Κρανιάς από τον ερευνητή της ιστορίας κ. Κώστα Σπανό. 

Ευχαριστούμε θερμά τον αγαπητό φίλο και συμπατριώτη για την αποστολή του σημαντικού αυτού άρθρου. 

Από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο

AddThis Sharing Buttons

Share to FacebookShare to TwitterShare to PinterestShare to Google+Share to E-mail

του Κώστα Σπανού,

 Σε πολλές κωμοπόλεις υπάρχουν παραδόσεις για την ύπαρξη  πολλών οικισμών, οι οποίοι στή συνέχεια εγκαταλείφθηκαν από τους κατοίκους τους για να εγκατασταθούν σε έναν άλλο οικισμό. Ο οικισμός αυτός, απορροφώντας τους κατοίκους των γειτονικών του οικισμών μεγάλωσε και έγινε κωμόπολη.

     Η παράδοση αυτή απαντάται και στην Κρανιά. Σύμφωνα με αυτήν, στην κτηματική περιοχή της Κρανιάς υπήρχαν 8 οικισμοί: στα Πηγάδια, στην Παναγιά,[1] στο Καλογεράκι,[2]  κλπ. Κατά τον Ελευθέριο Λάλο, ο οικισμός στην Παναγιά επέζησε μέχρι το τέλος του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα.[3]

     Η παράδοση, όμως, δεν επαληθεύεται πάντοτε από τις πηγές, οι οποίες είναι αδιάψευστοι μάρτυρες της ύπαρξης των οικισμών. Οι πηγές αυτές είναι κυρίως οι προθέσεις των μοναστηριών, στις οποίες οι καλόγεροι έγραφαν τα ονόματα εκείνων των χωρικών οι οποίοι τους πρόσφεραν κάτι κατά την ετήσια πορεία ζητείας το καλοκαίρι.

     Στην παρούσα ανακοίνωση, αξιοποιώντας αυτές τις πηγές και κάποιες άλλες, θα σας παρουσιάσω τέσσερις οικισμούς τους οποίους συνάντησα κατά την μακρόχρονη έρευνα μου στις πηγές της θεσσαλικής Ιστορίας, αρχίζοντας από τον αρχαιότερο όλων:

Σημαντική ημερίδα Θεσσαλικής ιστορίας στο Γαλλικό Ινστιτούτο (φωτ. & βίντεο)

 

Κυκλοφορεί το 84ο τεύχος του Θεσσαλικού Ημερολογίου

Το Σάββατο, 25 Νοεμβρίου, στις 10:30, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Λάρισας διοργανώνεται η δεύτερη ημερίδα Θεσσαλικής Ιστορίας των Φίλων του Θεσσαλικού Ημερολογίου.

Στην ημερίδα αυτή θα παρουσιασθούν τα εξής θέματα:

– Ευάγγελος Μπαλντούνης, Μία επιστολή του Γεωρ. Καραϊσκάκη προς τον Γεώρ. Κουντουριώτη, 4 Απρ. 1826.

– Ανδρέας Γκανάτσιος, Η Βαλανίδα της Ελασσόνας, ο ναός των Αγ. Αναργύρων και οι επιγραφές του ναού της Αγίας Τριάδας.

– Κώστας Σπανός, Μία άγνωστη δωρεά του Τυρναβίτη αγωνιστή του 1821 Γεωργίου Κοντοπούλη στη Μονή της Ολυμπιώτισσας το 1840.

– Παύλος Λάλος, Μία δικαστική απόφαση για κληρονομικά του λιβαδίου (πρώην τσιφλίκι) της Χασάμπαλης, του αποβιώσαντος 1959 τσέλιγκα Μιχάλη Γ. Σαΐτη.

– Γεώργιος Μπαλής, Οι οικογένειες της Κρανιάς Ελασσόνας το 1846.

– Ευαγγελία Ράπτου, Δύο επιστολές του Ελασσόνας Νεοφύτου προς τον οικ. πατριάρχη για την προστασία των μοναστηριακών περιουσιών, Νοέμβριος 1910.

– Ευάγγελος Τσακνάκης, Ιστορικά στοιχεία για τη Δολίχη της Ελασσόνας.

– Νίκος Τάχατος, Μία επιστολή του οικ. πατριάρχη σχετική με τις διακηρύξεις των Νεοτούρκων περί ισονομίας και ισοπολιτείας, 11.6.1911.

– Βασίλης Τσολάκης, Η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Βελίκα της Αγιάς.

Στο πλαίσιο αυτό υλοποιήθηκε συνέντευξη Τύπου σήμερα νωρίτερα το πρωί της Πέμπτης στο ξενοδοχείο Metropol παρουσία των κ.κ. Κώστα Σπανού, Ευάγγελου Μπαλντούνη, Γεωργίου Μπαλή και Ευάγγελου Τσακνάκη.

"Θεσσαλικό Ημερολόγιο": Οι οικισμοί στην Επαρχία Ελασσόνας

 

Δρ ΒΑΣΙΛΗΣ Κ. ΣΠΑΝΟΣ

ΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΤΗΣ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ

ΣΤΟ ΚΑΤΑΣΤΙΧΟ TD 101 ΤΟΥ 1521

Στη μνήμη του Γιώργου Θ. Μπλάντα

ΠΡΟΛΟΓΙΚΑ

Ο τακτικός συνεργάτης του Θεσσαλικού Ημερολογίου σχεδίαζε να συνθέσει ένα άρθρο με τους οικισμούς της Ελασσόνας που αναφέρονται στο οθωμανικό απογραφικό κατάστιχο 101 του έτους 1521. Μέσω του οθωμανολόγου Κώστα Καμπουρίδη είχε λάβει τις πληροφορίες μερικών οικισμών και σκεφτόταν να λάβει και των υπόλοιπων. Όμως, το νήμα της ζωής του κόπηκε αιφνιδίως, στις 8.5.2017, και έτσι δεν πρόλαβε να συνθέσει αυτό  το άρθρο.

Για να μην μείνει η πρόθεσή του ατελέσφορη, αποφασίσαμε να προβούμε στη σύνθεση αυτού του άρθρου, αφού ζητήσαμε τη βοήθεια του κ. Καμπουρίδη. Μας έστειλε τις πληροφορίες και των άλλων οικισμών και του εκφράζουμε τις ευχαριστίες μας.

Στο απογραφικό κατάστιχο 101, στην περιοχή της Ελασσόνας συμπεριλαμβάνονται και 4 οικισμοί οι οποίοι σήμερα ανήκουν στην Πιερία,  9 στην επαρχία του Τυρνάβου και 33 άλλοι για τους οποίους δεν υπάρχει καμία άλλη αναφορά και δεν είναι εφικτό να τους τοποθετήσουμε σε κάποια επαρχία. Στο παρόν άρθρο θα περιοριστούμε στους καθαρά ελασσονίτικους οικισμούς, η παρουσίαση των οποίων γίνεται  με αλφαβητική σειρά. Σε παρένθεση δίνεται η μορφή του τοπωνυμίου στο απογραφικό κατάστιχο και στη συνέχεια η σημερινή του, όπου έγινε μετονομασία. Στο τέλος σημειώνουμε τους οικισμούς της Πιερίας, του Τυρνάβου και τους απροσδιόριστους.